8 thg 6, 2026

Ơi Kiwi, hỡi Kiwi!

Ngày nay nhắc đến Kiwi thì người ta nghĩ ngay đến một loại trái cây bổ dưỡng, khá mắc tiền. Còn cách đây nhiều thập niên, nhắc Kiwi người ta lại nghĩ đến một loại xi-ra đánh giầy nổi tiếng của quý ông. Nhưng bao trùm hơn hết, Kiwi lại là tên một loài chim, biểu tượng của đất nước New Zealand.

Chim Kiwi

Trái Kiwi

Cirage đánh giầy Kiwi đang bán trên Amazon. Ảnh: Amazon

Chim Kiwi

Đây là loài chim chạy (không biết bay) kích thước nhỏ, biểu tượng quốc gia của New Zealand. Chúng có thân hình tròn trịa, phủ một lớp lông vũ nhìn giống như lông thú và có một chiếc mỏ rất dài.


Đối với người Māori (thổ dân gốc của New Zealand), chim kiwi là loài vật linh thiêng. Họ gọi chúng là “te manu a Tāne” (những đứa con của Tāne - vị thần rừng xanh). Người Māori xưa bảo vệ chim kiwi rất nghiêm ngặt; họ chỉ săn bắt ở mức độ hạn chế để lấy lông làm những chiếc áo choàng quý giá (kahu kiwi) dành riêng cho các tù trưởng hoặc những người có uy tín cao trong bộ tộc.

Chim Kiwi

Vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, hình ảnh chim kiwi bắt đầu xuất hiện trên các huy hiệu quân đội của New Zealand. Đặc biệt, trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất, các binh lính New Zealand khi chiến đấu ở hải ngoại đã tự gọi mình là Kiwi. Sự dũng cảm, kiên cường và tính cách thân thiện của những người lính này đã để lại ấn tượng mạnh mẽ với đồng minh, khiến cái tên Kiwi trở thành danh xưng chung đầy tự hào cho toàn thể người dân New Zealand cho đến ngày nay.

Xi-ra đánh giày Kiwi

Năm 1906 tại Melbourne, nước Úc có một nhà sáng chế tên là William Ramsay. Ông đã tìm ra công thức loại sáp giúp những đôi bốt da của đàn ông thời bấy giờ không chỉ bóng lộn mà còn phải chống chọi được với cái ẩm ướt, bùn lầy.

Dù là người Úc, William không chọn tên... Kangaroo hay Koala cho sản phẩm của mình. Ông nghĩ đến người vợ yêu Annie của mình. Annie là một cô gái New Zealand, và để làm vui lòng vợ, William đã lấy tên loài chim biểu tượng quê hương nàng để đặt cho phát minh của đời mình: Xi đánh giày Kiwi. Trên nắp hộp thiếc, ông tự tay cho in hình một chú chim tròn quay, mỏ dài, không cánh.

Thế chiến thứ nhất bùng nổ. Những hộp xi theo chân lính ANZAC (Liên quân Úc - New Zealand) ra chiến trường châu Âu. Chất sáp tuyệt vời ấy đã cứu những đôi bốt da của hàng triệu binh lính khỏi mục nát trong những chiến hào ngập nước. Khi giải ngũ, lính Mỹ, lính Anh mang những hộp thiếc có hình chú chim nhỏ về nước. Cái tên "Kiwi" chính thức bước lên bục vinh quang toàn cầu, trở thành định nghĩa cho sự bóng bẩy và lịch lãm của những đôi giày da.

Những hộp xi-ra Kiwi năm 1952. Ảnh: ehire.com

Trái Kiwi

Nếu xi-ra Kiwi xuất phát từ Úc chớ không phải New Zealand thì trái Kiwi cũng không phải trái cây bản địa New Zealand. Dù ngày nay ta thuòng nghĩ rằng Kiwi là trái cây xuất xứ từ New Zealand nhưng thật ra nó có xuất xứ từ... Trung quốc.

Trong khi hộp xi của William Ramsay đang làm mưa làm gió trên những đôi giầy của quý ông phương Tây, thì một loại cây leo hoang dại từ thung lũng sông Dương Tử (Trung Quốc) cũng đang âm thầm bắt rễ tại các nông trại New Zealand. Người ta gọi nó là "Dương đào" – thứ quả có lớp vỏ màu nâu đầy lông tơ, bên trong ruột xanh mướt, vị chua ngọt thanh tao. Trái cây Kiwi chỉ mới đặt chân đến New Zealand từ năm 1904.

Đến những năm 1950, người New Zealand bắt đầu xuất khẩu loại trái này sang Mỹ. Nhưng tại thời điểm đó, cái tên "Mihoutao" hay "Chinese Gooseberry" (Lý chua Trung Quốc) gặp rất nhiều rào cản thương mại và chính trị. Các nhà xuất khẩu cần một cái tên mới, một cái tên thật New Zealand nhưng phải dễ nhớ, dễ đọc.

Nhìn những quả ngoại quốc tròn trịa, khoác lớp áo nâu xù xì, đầy lông tơ hệt như thân hình của... chú chim biểu tượng quốc gia, một ý tưởng xuất thần đã lóe lên. Năm 1959, loại quả này chính thức mang tên: Kiwifruit.

Trái Kiwi trên cây

Hiện nay, nước trồng kiwi (dương đào) nhiều nhất thế giới vẫn là Trung quốc nhưng xuất khẩu nhiều nhất, được biết đến nhiều nhất lại là New Zealand!

💕💕💕

Chim Kiwi là biểu tượng của New Zealand

Như vậy, bắt nguồn từ giống chim Kiwi bản địa của New Zealand, đến năm 1905 xuất hiện xi-ra đánh giầy Kiwi, đến năm 1959 ta có loại trái cây mang tên Kiwi.

Nếu đặt ba "nhân vật" này cạnh nhau, ta thấy một sự tương phản đầy thú vị:
  • Chim Kiwi: Sống trong bóng tối của những khu rừng rậm hoang sơ, vụng về và nhút nhát.
  • Sáp Kiwi: Mang lại vẻ bóng bẩy, sang trọng cho những bước chân thành thị, đồng hành cùng những bộ suit chỉnh tề.
  • Trái Kiwi: Đại diện cho ánh nắng mặt trời, sự tươi mát và nguồn năng lượng dồi dào trên bàn tiệc.
Chúng gặp nhau ở một điểm chung duy nhất: Sự bền bỉ. Loài chim kiwi tuy không biết bay nhưng sở hữu đôi chân chắc khỏe, âm thầm sinh tồn qua hàng triệu năm. Hộp sáp Kiwi bảo vệ lớp da giày kiên cường qua bao sương gió đường dài. Và trái kiwi, từ một nắm hạt giống vượt đại dương, đã kiên trì bắt rễ để trở thành niềm tự hào của một quốc gia.

1 dollar của New Zealand có hình chim Kiwi

Phạm Hoài Nhân

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét