18-12-2014

K'pan: Ghế độc mộc độc đáo

K'pan là tên một chiếc ghế của người Ê đê. Chỉ là chiếc ghế thôi, nhưng đây là chiếc ghế hết sức độc đáo.

Về mặt tinh thần, đây là chiếc ghế cao quý, mà mỗi buôn làng chỉ 1 đến 2 gia đình được sở hữu. Họa hoằn lắm, nếu buôn làng rất sung túc, giàu có thì mới có 3 hoặc tối đa là 4 gia đình có có k'pan. Gia đình được phép có k'pan chẳng những phải là gia đình khá giả mà còn là gia đình có lòng hào hiệp, thường giúp đỡ người trong buôn.

Về mặt vật chất, k'pan là một chiếc ghế dài khoảng 15 met, rộng 65 - 85 cm, dày khoảng 7 - 8 cm, 2 đầu hơi uốn cong, được đẽo từ một thân gỗ duy nhất! K'pan chính là một chiếc ghê độc mộc. Thời nay khi cây rừng đã bị tàn phá, không dễ gì làm được một chiếc k'pan.

Chính vì k'pan quan trọng như vậy cho nên từ lúc xin phép được làm k'pan, chọn cây để làm k'pan, thi công làm k'pan trong rừng... người chủ k'pan đều phải trãi qua những nghi lễ hết sức trịnh trọng. Đặc biệt là khi k'pan đã được làm xong, lễ rước k'pan từ rừng về nhà là một lễ hội lớn với những nghi thức trọng thể của cả buôn làng.

Lễ rước k'pan từ trong rừng về. Ảnh: Báo Công an TPHCM.

K'pan đã được rước về gia đình. Ảnh: Báo Đắk Nông.

Nếu bạn đang ở thành phố Biên Hòa mà muốn được nhìn tận mắt, sờ tận tay, hoặc thậm chí ngồi lên chiếc ghế k'pan kỳ vĩ này thì có được không? Được chứ! Tôi chỉ chỗ cho bạn nghe.

Có một chiếc ghế k'pan ở... trong quán cà phê. Đó là Nhã Viên quán. Bạn vào quán, đừng hỏi nhân viên quán, vì họ... không biết đâu, thâm chí họ còn không biết k'pan là cái gì nữa kia (tôi hỏi thử rồi). Bạn cứ vào cổng, đi thẳng vào theo hướng bên trái, tới ngôi nhà Tây nguyên (chỗ uống cà phê), rồi bạn leo cầu thang lên tầng trên. Ở đó, kê dọc theo gần suốt chiều dài ngôi nhà, ngay chính giữa chính là chiếc ghế k'pan Tây nguyên huyền thoại.

Trên ghế k'pan có đặt các vật dụng đặc trưng của người Tây nguyên nên nhiều người tham quan chỉ để ý đến những vật dụng ấy mà không quan tâm đến chiếc ghế.

Ghế k'pan ở Nhã Viên quán, trên đặt các vật dụng của người Ê đê. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Dọc theo 2 bên ghế k'pan là dãy bàn gỗ cho khách uống cà phê. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Tham quan, chụp ảnh xong bạn có thể ngồi đó gọi cà phê uống để tiếp tục ngắm. Còn nếu bạn không uống cà phê cho đỡ tốn tiền thì cũng không sao, chẳng ai biết đâu. Cứ lẳng lặng ra lấy xe đi về, cũng không tốn tiền gởi xe đâu nhé! (Nhớ đừng nói cho chủ quán biết là tôi chỉ cho bạn cái mánh này nghe!).

Phạm Hoài Nhân

14-12-2014

Chuông đá - Đến quán cafe không phải để uống cafe

Cà phê Chuông đá nằm trên lộ 14, đường vào Buôn Ma Thuột. Khi còn cách trung tâm thành phố khoảng 3 km, bạn nhìn bên tay phải có một cổng vào nhỏ, rậm dây leo với 2 phiến đá trắng như thế này:


Bảng hiệu

Nếu xét theo tiêu chuẩn quán cà phê thì Chuông đá hơi bị chảnh. Giờ mở cửa từ 7 giờ sáng đến 5 giờ chiều, thứ hai nghỉ!

11-12-2014

Cuối cùng là tình bơ vơ!

Tình bơ vơ là một ca khúc tình cảm lãng mạn rất hay của nhạc sĩ Lam Phương, sáng tác trước năm 1975. Nếu tui nhớ không lầm thì đây là bài hát chính trong một vở kịch của đoàn kịch Sống - Túy Hồng trên TV. Nội dung kịch kể về cuộc tình dang dở của đôi trai gái, nàng ra đi lấy chồng nơi xứ lạ, bỏ lại chàng ở Việt Nam với mối tình bơ vơ.


09-12-2014

Tản mạn dấu xưa

Do một cơ duyên mà trong tay tôi có hàng trăm số báo Đông Tây tiểu thuyết báo khá liên tục, xuất bản trong khoảng 1937 - 1939, được đóng tập lại. Như tên gọi, đây là một dạng tuần báo kết hợp với tiểu thuyết, ra mỗi tuần 2 kỳ, mỗi kỳ 16 trang khổ 15 x 22. Phần được gọi là tiểu thuyết thật ra là lịch sử hiện đại viết dưới dạng truyện kể, như Trung - Nhật chiến tranh, Nhật - Nga chiến kỷ... Còn phần báo thì giống như trang thời sự quốc tế bây giờ, nhưng chủ yếu là tình hình chiến sự ở vùng Đông Á. Một điều lạ là báo đánh số trang liên tục như sách, thí dụ tờ số 1 có 16 trang đánh số từ 1 đến 16 thì tờ số 2 trang đầu tiên sẽ là 17, và cứ thế tiếp tục. Chủ báo là ông Nguyễn Xuân Thái.

Trang bìa 1

08-12-2014

Lăng cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc ở Đồng Tháp

Cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc (1862 - 1929) là thân sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau khi bị cách chức quan, ông vào Nam năm 1911, sống ở nhiều nơi. Gần cuối đời, ông định cư tại làng Hòa An (nay thuộc thành phố Cao Lãnh, Đồng Tháp) cho đến khi qua đời ngày 26/11/1929 (27 tháng 10 Kỷ Tỵ). 

Sau hiệp định Geneve, đất nước bị chia cắt, mộ Nguyễn Sinh Sắc ở trong Nam, còn con trai ông lại là lãnh tụ ở miền Bắc. Mặc dù vậy, vào năm 1956, tổng thống Việt Nam Cộng Hòa lúc đó là Ngô Đình Diệm đã chỉ thị cho Bộ Kiến thiết tiến hành sửa sang, trùng tu ngôi mộ ông Nguyễn Sinh Sắc được đàng hoàng, tươm tất.

Sau 1975, tỉnh Đồng Tháp đã tổ chức xây dựng lại phần mộ của ông để tỏ lòng biết ơn và tôn kính. Công trình được khánh thành ngày 31/12/1977. Tháng 12 năm 2010, công trình được nâng cấp lên thành Khu di tích với tổng diện tích 9 ha.



Tượng cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc trong khu di tích

07-12-2014

Chuyện một ông giám đốc ngân hàng về làm nghệ nhân

Ông tên Võ văn Tạng. Hơn 10 năm trước ông là giám đốc Ngân hàng Phát triển Nông nghiệp huyện Thoại Sơn, An Giang, còn bây giờ ông là nghệ nhân vẽ tranh trên lá thốt nốt ở thị trấn Núi Sập, huyện Thoại Sơn.

Thật ra từ bé và trong thời gian làm quản lý ngân hàng, ông Tạng đã đam mê vẽ tranh rồi, thế nhưng cơ duyên dẫn ông đến chuyện làm tranh bằng lá thốt nốt bắt nguồn từ một chuyến tham quan cơ sở đề xét cho vay vốn cho một hộ nông dân Khmer ở xã Vọng Thê năm 1998. Người nông dân này vay vốn để làm quạt bằng lá thốt nốt. Ông Tạng nhận thấy lá thốt nốt đẹp, bền, có thể làm tranh được. Rồi khi đến chùa Skvong ở Tịnh Biên, ông thấy những bộ kinh xưa viết trên lá thốt nốt đã hàng trăm năm vẫn còn nguyên vẹn. Thế là ông quyết tâm vẽ tranh bằng lá thốt nốt.


Cây và lá thốt nốt

05-12-2014

Cây ca cao ở Phong Điền, Cần Thơ

Nhắc đến ca cao người ta thường nghĩ đến cà phê, hai loại thức uống thông dụng và có tính kích thích giống nhau (chẳng thế mà có Hiệp hội cà phê - ca cao Việt Nam). Hai loại này lại giống nhau ở chỗ phải qua nhiều công đoạn chế biến từ trái - hột - phơi - rang - xay mới trở thành thức uống quen thuộc của chúng ta. Nói đến cây cà phê người ta nghĩ đến nơi trồng là Tây nguyên, là miền Đông Nam bộ, còn nếu ai nghĩ rằng cà phê trồng ở miền Tây Nam bộ như... cây lúa sẽ bị cười cho. Thế nhưng cây ca cao thì lại trồng nhiều ở miền Tây, như Bến Tre, Cần Thơ...

Một chế phẩm từ ca cao rất được ưa chuộng, thậm chí là quà tặng trong ngày lễ Tình nhân, đó là chocolate. Thế nhưng có lẽ nhiều chàng, nàng và em bé đã từng ăn chocolate và tặng chocolate cho nhau lại chưa hề biết cái thứ dùng để chế biến ra chocolate ấy nó như thế nào. Vậy hãy theo tui vô một vườn ca cao cho biết nha!

Nơi tui tới là vườn ca cao của ông Lâm Thế Cương (thường gọi là Mười Cương) ở ấp Mỹ Ái, xã Mỹ Khánh, huyện Phong Điền, Cần Thơ. Vườn ca cao của ông Mười Cương chỉ hơn 1 ha, và có chừng 2.000 gốc ca cao.

Ông Mười Cương đang nói về trái ca cao

04-12-2014

Sông dài

Sông dài là tên một vở cải lương nổi tiếng của cặp soạn giả Hà Triều - Hoa Phượng từ cách đây hơn nửa thế kỷ. Nội dung vở tuồng kể về chuyện tình của đôi trai gái quê, nàng là Lượm - bị mù từ thuở bé, và chàng là Niễng - bị thọt chân và nám mặt. Dù qua bao trắc trở nhưng cuộc tình đôi lứa vẫn thủy chung son sắt, như câu ca dao:

Sông dài con cá lội biệt tăm
Phải duyên phu phụ, ngàn năm em vẫn chờ

Vở cải lương này thu hút khán giả đến nỗi hơn 50 năm qua rồi mà vẫn được diễn đi diễn lại, đã được chuyển thể thành kịch diễn trên sân khấu với bao nhiêu thế hệ nghệ sĩ khác nhau. Mới đây, Sông dài còn được chuyển thể thành phim truyền hình nhiều tập.

Làng quê trong câu chuyện được gọi là Vĩnh Trạch. Vậy thôi, không thêm chi tiết nào nữa cả!

Nào giờ khi xem Sông dài tôi vẫn nghĩ Vĩnh Trạch là một cái tên do tác giả tưởng tượng ra. Nó không cần có thật, miễn là người xem hiểu nó là một vùng quê miền Tây Nam bộ là được.