Ngày sẽ tới, biết bao nhiêu mừng vui

Bình ca của Phạm Duy ra đời năm 1972, có 10 bài, nhưng lúc đó tui chỉ biết có bài Bình Ca Một. Lý do là vì nó hay và vì chỉ có nó có tựa là Bình ca còn 9 bài còn lại mỗi bài đều có tên riêng.

Này em con chim lười

Nhiều năm chim đau phổi

Buổi sáng vắng tiếng chim cười vui

Này em con chim gầy

Chiều nay chim đứng dậy

Và nó hát líu lo thật dài

Cũng vì Hoà Bình đã về đây

Cũng vì Hoà Bình đã về đây

Cái nhà là nhà của ta

Những đứa con nít sống ở miền Nam khoảng thập niên 1960 chắc đứa nào cũng biết bài hát Cái nhà là nhà của ta. Như tui chẳng hạn, tui nhớ là mình được dạy hát bài này hồi học... Mẫu giáo (khoảng 1963 - 1964)!

Cái nhà là nhà của ta

Công khó cha ông lập ra

Cháu con ta gìn giữ lấy

Muôn năm với nước non nhà.

Cái nhà là nhà của ta!

Nhà cổ Ba Đức ở Đông Hòa Hiệp, Cái Bè. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Có khi hát trại ra thành

Cái nhà là nhà của ta

Ông cố, ông sơ làm ra...

Hát quen tới mức tưởng như đây là một bài đồng dao, không biết ai là tác giả.

Chuyện trò bên gốc bòn bon - Khúc hát bòn bon

Mùa mưa năm nay ngẫu nhiên mà tui cùng bạn bè nhiều lần về Long Khánh thăm rẫy của những người bạn thân thương ngày xưa nay vẫn còn ở đó. Và dù lần nào, ở rẫy nào cũng có những gốc bòn bon vào mùa, lúc lỉu trái.

Bên gốc bòn bon, mình nói chuyện bòn bon.

Ai đó nhắc rằng có câu vè ngày xưa con nit thường nghêu ngao là: Bòn bon, sô cô la, sữa hột gà, dầu cù là Mac Phsu. Ý, hổng phải đâu nha, bòn bon đây là kẹo bòn bon, một loại kẹo tròn tròn như viên bi. Chữ bòn bon này xuất xứ từ tiếng Pháp bonbon nghĩa là kẹo. Cả câu kể tên những thứ ngoại nhập (bòn bon, sô cô la, dầu cù là Mac Phsu) hoặc thức uống "quý tộc" (sữa hột gà), còn trái bòn bon là một thứ trái cây  mộc mạc, quê mùa đâu có đứng chung ở đó.

Chùa Sắc tứ Thập Phương ở Rạch Giá

Ở Rạch Giá có đến 2 ngôi chùa Sắc tứ được khởi dựng cùng thời gian, khoảng cuối thế kỷ 18. Đó là chùa Sắc tứ Tam Bảo và Sắc tứ Thập Phương. Trong khi chùa Sắc tứ Tam Bảo được công nhận Di tích cấp quốc gia và được chọn là điểm đến trong các tour du lịch Rạch Giá - Kiên Giang thì chùa Sắc tứ Thập Phương nằm lặng lẽ yên bình ở mé sông.

Chùa Sắc tứ Thập Phương, Rạch Giá, năm 1990. Ảnh Võ văn Tường

Từng đêm trăng lên, nàng Buram vẫn hay một mình...

Có rất nhiều bài hát nhắc đến nàng sơn nữ, như Sơn nữ ca (Trần Hoàn), Trăng sơn cước (Văn Phụng), Chiều lên Bản Thượng (Lê Dinh)... Trong số đó đặc biệt có những bài mà chẳng những người sơn nữ là nhân vật chính mà tên nàng còn được đặt thành tên bài hát luôn, đó là bài Nỗi buồn Châu Pha (Lê Dinh), Chuyện tình La Lan (Hàn Châu), Tâm sự nàng Buram (Ngân Giang).

Tâm sự nàng Buram kể về một nàng sơn nữ nơi núi rừng yêu một chàng trai nhưng chàng vẫn vô tình, nàng buồn rầu than van bên bờ suối vắng rồi vĩnh biệt trần gian.

Từng đêm trăng lên, nàng Buram vẫn hay một mình

Đến cuối con suối vắng ngồi than van với cây cỏ dại

Cù lao Phố trong bộ tiểu thuyết võ hiệp lịch sử

Rất nhiều người biết bài hát Đắp mộ cuộc tình.

Một số ít người hơn biết tác giả bài hát này là nhạc sĩ Vũ Thanh.

Ít người hơn nữa biết rằng Vũ Thanh còn là một nhà văn với một số tác phẩm khá nổi tiếng. Một trong số đó là bộ trường thiên tiểu thuyết Tây Sơn tam kiệt, gồm 3 phần Én liệng Truông Mây, Nhất thống sơn hà và Gia Định tam hùng.

Tác giả Vũ Thanh ký tặng sách ở TPHCM. Ảnh: Vũ Thanh

Qua cầu Thơm Rơm

Khoảng thập niên 1990, trên sóng truyền thanh, truyền hình thường phát sóng một bài hát mang tên Qua cầu Thơm Rơm qua giọng hát nghệ sĩ Hồng Vân (Hồng Vân người Huế - trước 75, không phải kịch sĩ Hồng Vân sau này):

Khen ai khéo đặt tên cầu, mang tên Thơm Rơm

Người đã đi qua lòng còn quay lại...

Bài hát do nhạc sĩ Hoàng Hiệp phổ thơ Lê Giang, và được phát nhiều khiến tui nhớ cái tên ngồ ngộ là Thơm Rơm, nhưng hoàn toàn không biết Thơm Rơm ở đâu.

Mới đây, đi cùng anh Lâm văn Sơn từ Cần Thơ qua Long Xuyên trên QL91, khi đi qua cầu Thơm Rơm anh Sơn giới thiệu về làng nghề đan lưới Thơm Rơm ở đây, khiến tui "Người đã đi qua lòng còn quay lại".

40 năm trước ta hát những gì?

Tui lục tìm trong đống "tàng thư" của mình, tình cờ phát hiện tập ca khúc Mười năm thành phố hát ca.

Tập ca khúc xuất bản năm 1985, nhân dịp kỷ niệm 10 năm giải phóng thành phố. Tập ca khúc đã mất bìa, nhưng phần ruột còn đầy đủ. Có 60 bài hát được tuyển chọn trong số những bài hát được yêu thích nhất ở TPHCM trong thập niên đầu thành phố đổi thay chế độ.

Ngoài 2 ca khúc kinh điển được đăng đầu tiên là Như có Bác trong ngày đại thắng và Mùa Xuân trên thành phố Hồ Chí Minh, 58 bài còn lại là những ca khúc ít nhiều được yêu thích trong thập niên ấy. 

Đi trong chiều tình yêu

Thế hệ trẻ hay ngay cả thế hệ trung niên hôm nay chắc chắn không biết tới bài hát này. Thế hệ những ông già như tui có thể nhiều người cũng không còn nhớ tới, vì đã quá lâu rồi những lời ca này không hề được gợi lại.

Ta đi qua nỗi nhọc nhằn

Qua bao tháng ngày chờ đợi

Cho dù mưa rơi gió nổi

Cũng sẽ dần tan êm êm

Đây là ca khúc Đi trong chiều tình yêu của nhạc sĩ Thế Hải, phổ thơ Lê Giang. Đã một thời, vào khoảng đầu thập niên 1980 ca khúc rất phổ biến với giọng ca Cẩm Vân. Và đã một thời tui rất xúc động với ca khúc này, nó như nói dùm tâm tư của những người thanh niên trẻ còn mang trong mình đầy nhiệt huyết.

Vắt tay lên trán

Trời cứ mưa riết, nằm chèo queo trong nhà nghe tiếng mưa rả rích... Nằm vắt tay lên trán nghĩ ngợi lung tung, chợt nhớ tới bài Vắt tay lên trán do Thái Hiền hát.

Nằm vắt tay lên trán ta nghĩ đến chuyện cuộc đời

Ngồi bấm đốt ngón tay ta nghĩ đến chuyện ngày qua

Nằm vắt tay lên trán ta nghĩ đến chuyện bây giờ

Ngồi bấm đốt ngón tay ta nghĩ đến chuyện mai

Kỷ niệm ơi, nhắc nhở chi hoài?

Mỗi ngày, trên mục Kỷ niệm của Facebook nhắc kỷ niệm ngày này những năm trước.  Điều đó giúp người ta ôn lại kỷ niệm ngày này năm xưa, và cũng giúp ta tiện đăng lại bài cũ nếu thấy nó hay và phù hợp với ngày nay.

Kandinsky - người họa sĩ có thể "nhìn thấy" âm thanh

Wassily Kandinsky (16/12/1866 – 13/12/1944) là một họa sĩ, thợ in và nhà lý luận người Nga. Ông là cây đại thụ trong làng nghệ thuật, là người đầu tiên khai phá các quy tắc hội họa trừu tượng thuần túy, mở đường cho trào lưu Trường phái biểu hiện và Nghệ thuật trừu tượng.

Wassily Kandinsky, tên khai sinh là Wassily Wassilyevich Kandinsky, sinh 16/12/1866 tại Moscow, Nga và mất 13/12/1944 tại Neuilly-sur-Seine, Pháp.

Vòng thời gian

Mốc thời gian

Thập niên 1960, nhạc sĩ Y Vũ sáng tác bài Năm 2000. Lúc ấy, còn trên ba mươi năm nữa mới đến năm 2000. Quãng thời gian không dài, nhưng cũng là nửa đời người, và nhiều người thuở ấy không mong mình tồn tại trên cõi đời đến một năm tháng xa xôi như vậy. Cũng vì thế nên lời ca man mác u hoài...

Năm 2000, năm tôi trở về vùng đất thênh thang

Tôi gặp người tình cũ bên đường

Bây giờ nàng bạc sương tóc mây....

Năm 2000, năm tôi trở về tìm dấu thân yêu

trong bạn bè dần đã qua đời

Qua một lần thế kỷ hai mươi

Lan man về trái khổ qua

1. Tên gọi Khổ qua

Khổ qua là... trái khổ qua, hiểu theo nghĩa Hán Việt là trái dưa đắng. Tiếng Anh là bitter melon, cũng có nghĩa là dưa đắng luôn. Miền Bắc gọi là mướp đắng.

Ở miền Nam và miền Trung, không biết vì lười phát âm phụ âm kh hay sao, mà người ta thường kêu là ổ qua. Hồi tui còn nhỏ ở nhà, thậm chí phát âm thành hủ qua luôn!

Rượu ly bôi ngày ấy tiễn anh đi...

Ly bôi, theo Từ điển tiếng Việt của Lê văn Đức là: Chén rượu uống khi từ biệt, khi tiễn đưa, theo Từ điển Thanh Nghị là Chén rượu uống lúc chia tay. Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học thì không có từ này, chắc rằng cho nó là từ cổ, không xài nữa.

Với đặc điểm là từ Hán Việt, cổ, ta dễ thấy ly bôi thường xuất hiện trong tuồng cải lương, cổ nhạc. Có lẽ câu hát có chữ ly bôi được nhiều người nhớ nhất là trong bài  vọng cổ Võ Đông Sơ.

Rượu ly bôi ngày ấy tiễn anh đi,

hoa lá bay theo vó ngựa phi,

Có biết đâu buổi tiễn đưa hôm ấy

là buổi chia lìa nàng chờ đợi mà chi.

Rượu ly bôi ngày ấy tiễn anh đi,

hoa lá bay theo vó ngựa phi,

Người ơi!...

Người là Nhân. Người ơi là Nhân ơi. Cho nên tui rất xúc động khi có rất nhiều – phải nói là vô số - bài hát réo gọi tên tui, thậm chí réo gọi Người ơi ngay từ đầu. Xin nhấn mạnh là Người ơi và ngay từ đầu luôn, chớ chỉ có có chữ người hoặc xuất hiện đâu đó trong bài thì vô thiên lủng, khỏi kể.

Giờ xin kể một số bài mà trước mắt tui nhớ được:

Cuối thu năm Mậu Tý, tướng quân đem kiếm về

Lời ca bài Ai xuôi vạn lý (Hòn vọng phu II) của Lê Thương như những câu chuyện kể, những truyền thuyết mang tính sử thi. Chẳng hạn như:

Nên núi non thương tình

Kéo nhau đi thăm nàng

Nằm thành Trường Sơn vạn lý xuyên nước Nam

hay:

Chín con long thật lớn

muốn đem tin tới nàng

Núi ngăn không được xuống

Chúng kêu ca dưới ngàn

50 tiểu thuyết Việt Nam xuất sắc nhất thế kỷ 20

Bảng Danh sách 50 tiểu thuyết Việt Nam xuất sắc nhất thế kỷ 20 không phải là bản danh sách do một viện hàn lâm hay một tổ chức nhà nước nào tổ chức bình chọn, mà chỉ do một cộng đồng đọc sách trên mạng đứng ra thực hiện, đó là Zzz Review.

Mỹ Tho dạ vũ

Một trong 30 bài vịnh cảnh đẹp Gia Định thành (Gia Định tam thập cảnh) của Trịnh Hoài Đức là Mỹ Tho dạ vũ. Ý, đừng nghĩ là đêm khiêu vũ ở Mỹ Tho à nghen. Dạ vũ ở đây là mưa đêm (night rain) chớ không phải là... dancing all night!

30 cảnh đẹp ở Gia Định thành

Đến Hà Tiên, người ta thường nhắc Hà Tiên thập cảnh, tức 10 cảnh đẹp Hà Tiên được mô tả trong tập thơ Hà Tiên thập vịnh, do Mạc Thiên Tứ và Tao đàn Chiêu Anh Các cho ra đời từ đầu thế kỷ 18.

Nếu Mạc Thiên Tứ có Hà Tiên thập vịnh thì Trịnh Hoài Đức cũng có Gia Định tam thập cảnh, tả 30 cảnh đẹp của Gia Định. Xin nói rõ rằng ở thời điểm Trịnh Hoài Đức sáng tác 30 bài này Gia Định là Gia Định Thành, chỉ toàn bộ vùng đất Nam bộ. Gia Định thành từ năm 1808 gồm 5 trấn là Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Thanh, Hà Tiên - tức là bao gồm luôn cả Hà Tiên. Cả vùng Nam bộ như vậy thì tuyển chọn và vịnh 30 cảnh đẹp đâu phải là nhiều so với 10 cảnh Hà Tiên, héng?

Mộ cụ Trịnh Hoài Đức tại Biên Hòa. Ảnh: Lê Nguyễn.