18 thg 11, 2026

Chuyện cái giếng nước ở chùa Bửu Phong

Chùa Bửu Phong là một ngôi chùa cổ, di tích cấp quốc gia ở phường Trấn Biên, TP Đồng Nai. Chùa nằm trên núi Bình Điện, một ngọn núi thấp có chiều cao khoảng 60 met. Trên lối lên chùa Bửu Phong có một giếng nước nhỏ. Có 2 câu chuyện mang màu sắc huyền thoại về giếng nước này.

Giếng cổ và tượng thờ Bồ Tát Quán Thế Âm ở chùa Bửu Phong. Ảnh: Phạm Hoài Nhân, 2026

Chuyện Phật Bà cho nước cứu dân

Câu chuyện được nhiều người lớn tuổi kể lại và cũng được ghi chép tại chùa như sau: 

Ngày vía Bồ Tát Quán Thế Âm năm Quý Mão (19 tháng 9 âm lịch 1963), chùa có tổ chức trai đàn chẩn tế. Vào nửa đêm, bỗng dưng nhiều người trông thấy một trái cầu lửa màu đỏ rất to từ trên cao sa xuống sườn núi trước chánh điện. Không chỉ những người có mặt trên chùa, mà rất nhiều người dân Biên Hòa ở cách đó hàng chục cây số cũng trông thấy hiện tượng này.

Khi mọi người chạy ra xem thì trái cầu biến mất. Nhận định rằng nơi trái cầu lửa sa xuống chính là cái giếng cổ nằm dưới triền dốc, dù đã quá nửa khuya nhiều người vẫn kéo nhau đến chùa xem để thỏ‌a mã‌n tính hiếu kỳ. Mọi người truyền tai nhau rằng: Phật Bà giáng thế cứu độ chúng sinh. Họ cùng quỳ xuống trước giếng tụng niệm rồi múc nước giếng đem về. Đến khoảng 3 giờ sáng, dòng người kéo về chùa đọc kinh, múc nước giếng lên đông đến cả ngàn người.

Tượng Bồ Tát Quán Thế Âm bên cạnh giếng cổ. Ảnh: Phạm Hoài Nhân, 2026

Hàng tháng trời sau đó, mỗi ngày có hàng ngàn lượt người kéo nhau đến cầu kinh và xin nước giếng về trị bệnh. Bệnh ngoài da thì tắm, nội khoa thì uống. Nghe kể lại rằng rất hiệu nghiệm.

Ghi chép tại chùa Bửu Phong cho biết thêm: Người đến chữa trị bệnh cho dân bằng nước giếng là cụ bà Trang Lan Hương (1922 - 1983), người Hoa gốc Quảng Đông sống tại Chợ Lớn. Cụ bà sau này trở thành trụ trì chùa Quang Thắng Đường - Quan Âm Các tại địa chỉ số 538B đường Phan văn Trị, Chợ Lớn.

Giai thoại về Giếng Bà về cho nước cứu dân, đặt ở chân tượng Bồ Tát Quán Thế Âm. Ảnh: Phạm Hoài Nhân, 2026

Trước những điều kỳ diệu này, sư trụ trì chùa lúc bấy giờ là Yết Ma Thiện Giáo đã cho tạc một bức tượng Bồ Tát Quán Thế Âm trước giếng và tạc một bia đá khắc chữ Hán để ghi nhớ. Bản dịch tiếng Việt cũng được khắc cạnh bài thơ chữ Hán:

Bửu Phong cổ tự nguyên đề
Nhằm năm Quý Mão, Bà về cứu dân
Mười chín tháng chín khởi lần
Dương lịch thì nhằm 1963
Người ta vô số hằng hà
Tật nguyền đui điếc hiểm nguy thiếu gì
Trước chùa giếng nước Cam Lồ
Uống vô hết bệnh, phun vào tật yên
Nên nay kỷ niệm lưu truyền
Xây đà tượng cốt Bà lên nơi này
Đặng đời ghi nhớ công dày
Yết Ma Thiện Giáo bút ghi để đời.

Bia kỷ niệm sự kiện, đặt cạnh tượng đài Quán Thế Âm Bồ tát. Ảnh: Phạm Hoài Nhân, chụp năm 2015.


Bia và tượng đài Quán Thế Âm Bồ Tát hiện nay (2026). Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Câu chuyện về giếng thần rồi cũng qua đi, ngày nay không ai đến lấy nước giếng về chữa bệnh nữa nhưng mọi người vẫn còn tin tưởng về sự hiển linh năm nào. Sáu thập kỷ qua, giếng và tượng Phật Bà được thường xuyên giữ gìn và tôn tạo. Ngày nay, chùa đã cho xây bê tông xung quanh miệng giếng cũ và có tấm đan che bên trên, nhưng khách thập phương đến viếng chùa vẫn có thể kéo nước giếng lên để nhớ đến chuyện linh hiển ngày nào.

Giếng nước cổ chùa Bửu Phong. Ảnh: gody.vn

Giếng nước chùa Bửu Phong được xây kín xung quanh và đậy bằng tấm đan. Bạn có thể mở tấm đan ra và dùng chiếc thùng đỏ ở miệng giếng để kéo nước lên. Ảnh: Phạm Hoài Nhân, 2026.

Chuyện giếng nước Gia Long

Một câu chuyện khác về giếng cổ chùa Bửu Phong được kể lại từ khá nhiều nguồn, là câu chuyện khởi nguồn của cái giếng này do vua Gia Long tạo nên. Câu chuyện được kể lại như sau:

Vào cuối thế kỷ XVIII (tương truyền khoảng năm 1789), trên đường bị quân Tây Sơn truy đuổi gắt gao ở vùng Trấn Biên – Gia Định, Nguyễn Ánh cùng đoàn tùy tùng đã rút lên núi Bình Điện hiểm trở và xin tạm tá túc tại chùa Bửu Phong.

Bấy giờ, ngôi chùa nằm trên núi đá cao, chưa có giếng nước; chư tăng chỉ dùng nguồn nước suối phía dưới chân núi. Khi đoàn quân hộ giá kéo lên trú ẩn khá đông, nước sinh hoạt lập tức cạn kiệt. Nếu cho quân lính xuống núi gánh nước sẽ dễ bị quân Tây Sơn phát hiện tung tích, rơi vào cảnh thập tử nhất sinh.

Thấy quân sĩ cho đào thử nhiều nơi trên núi nhưng chỉ chạm phải tầng đá xanh cứng nhắc, Nguyễn Ánh bèn ra khoảng đất trũng trước chùa, quỳ lạy khấn xin sơn thần và chư Phật phò trợ nếu mình còn mệnh thiên tử. Khấn xong, ông rút thanh gươm báu cắm mạnh xuống đất. Kỳ lạ thay, quân lính chỉ cần đào xuống vài tấc đất ngay mũi gươm cắm thì một mạch nước ngầm trong vắt, mát lạnh bất ngờ tuôn trào.

Thoát khỏi cơn nguy khốn, Nguyễn Ánh sai quân lấy đá xanh xếp quanh thành giếng. Sư trụ trì và người dân địa phương từ đó gọi đây là "Gia Long Tỉnh" (Giếng Vua Gia Long).

Sau khi thống nhất giang sơn, nhà vua đã cho xây cất lại ngôi chùa vào năm 1819 để trả ơn.

Tượng đài Quán Thế Âm Bồ Tát ở cạnh giếng nước chùa Bửu Phong. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Khác với câu chuyện Bà về cho nước cứu dân ở trên, vốn chưa xa lắm và còn nhiều nhân chứng, câu chuyện giếng Gia Long này khá xưa và không có gì để xác thực. Tui xin đưa ra vài nhận xét chủ quan của mình như sau:

Những yếu tố có cơ sở thực tế:
  • Sử sách triều Nguyễn (Đại Nam thực lục) ghi nhận giai đoạn 1777 - 1788, Nguyễn Ánh nhiều lần lui binh, ẩn náu và tổ chức lực lượng tại vùng Đồng Nai - Biên Hòa. Núi Bình Điện có địa thế lưng tựa núi, mặt hướng sông Đồng Nai, tầm nhìn bao quát cả một vùng rộng lớn, rất phù hợp làm đài quan sát hoặc điểm trú quân tạm thời. Do đó việc ông đóng quân ở chùa Bửu Phong là có thể xảy ra.
  • Hiện tượng địa chất tự nhiên: Núi Bình Điện thuộc cụm đồi núi đá xanh Bửu Long, có cấu tạo địa tầng chứa nhiều khe nứt kiến tạo và túi nước ngầm trên cao. Việc đào trúng một mạch nước ngầm có áp lực tự nhiên (nước phun lên khi phá vỡ lớp đá phủ mỏng) ở vùng trũng chân vách đá là hiện tượng thủy văn hoàn toàn khả thi. Và thực tế là có một giếng nước cổ xếp bằng đá ong và đá xanh trong khuôn viên chùa Bửu Phong.

Tượng Phật Bà dựng ở bên cạnh giếng. Ảnh: Phạm Hoài Nhân, 2015

Những yếu tố mang tính huyền thoại và mâu thuẫn sử liệu
  • Nhiều giai thoại địa phương gắn sự kiện này với năm 1789. Tuy nhiên, theo chính sử, từ tháng 9 năm 1788 Nguyễn Ánh đã chiếm lại được Gia Định, bắt đầu củng cố thế lực vững chắc ở Nam Bộ chứ không còn ở thế phải trốn chạy sự truy đuổi gắt gao của Tây Sơn tại Biên Hòa vào năm 1789 nữa. Nếu có việc tá túc ở chùa Bửu Phong, sự kiện này phải diễn ra sớm hơn (trong giai đoạn 1777–1787).
  • Trong văn hóa dân gian Nam Bộ, câu chuyện Nguyễn Ánh rút gươm khấn trời rồi cắm xuống đá tạo ra giếng nước ngọt xuất hiện ở hàng loạt địa danh khác nhau - tiêu biểu như Giếng Ngự (Giếng Tiên) ở Phú Quốc hay Giếng Vua Gia Long ở Bãi Dâu (Vũng Tàu). Có vẻ như câu chuyện Nguyễn Ánh cắm gươm xin nước ở chùa Bửu Phong chỉ là mô phỏng những câu chuyện trên để tạo sự linh thiêng cho giếng chớ không phải chuyện có thật.
  • Không có chuyện vua Gia Long cho xây cất lại ngôi chùa vào năm 1819 để trả ơn. Theo tài liệu còn lưu giữ tại chùa thì cuộc đại trùng tu quy mô lớn chùa Bửu Phong đầu tiên diễn ra năm 1829. Đây là năm Minh Mạng thứ 10, lúc đó Gia Long đã mất (ông mất ngày 11/2/1820). Người đứng ra tổ chức xây cất mở rộng chùa là Tham tướng Nguyễn Văn Hiệp và Hương bảo Nguyễn Văn Tâm (cùng sự đóng góp của cộng đồng người Hoa và cư dân địa phương).
Phạm Hoài Nhân

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét