Cây trứng cá: Nên coi là siêu thực phẩm hay loài xâm lấn thầm lặng?

Tui đang tính viết tiếp một bài về cây trứng cá với chủ đề cây trứng cá gắn liền với tuổi thơ của nhiều người, thì bỗng nhiên đọc được một bài viết nêu lên vấn đề cây trứng cá là một loài cây xâm lấn, cần hạn chế.

Bài viết của Rachel Winks đăng trên CABI Digital Library ngày 15/8/2025, trong đó tác giả nêu rõ: Mặc dù cây trứng cá chưa trở thành một vấn đề phổ biến nghiêm trọng nhưng các chuyên gia y tế thực vật coi nó là một loại cỏ dại môi trường. Các quốc gia như Puerto Rico và Singapore liệt kê loài này là loài xâm lấn.

Thấy thông tin này khá thú vị, tui xin đăng lại tại đây để mọi người cùng tham khảo trước khi viết tiếp về "Ơi, nhành cây trứng cá, tuổi thơ mau quá!"

Cây Jamaican cherry (trứng cá) là siêu thực phẩm hay loài xâm lấn?

Cây Jamaican cherry (tức cây trứng cá, tên khoa học Muntingia calabura) có thể được xem là nguồn cung cấp dinh dưỡng dồi dào. Trái của loài cây này được đánh giá cao nhờ những lợi ích tiềm năng đối với sức khỏe, do chứa hàm lượng lớn chất chống oxy hóa, chất xơ và các loại vitamin thiết yếu. Tuy nhiên, bản thân loài cây này lại có nguy cơ xâm lấn; chúng có khả năng phát tán nhanh chóng tại các môi trường sống mới (nơi không phải là quê hương bản địa) và gây hại cho hệ sinh thái tại địa phương.

Trái trứng cá chín trên cành cây. Nguồn ảnh: iStock

Bẻ một nhành cây, nhành cây trứng cá...

Có một loại trái cây ăn khá ngon, vị ngọt ngọt, mùi thơm thơm, con nít rất khoái ăn (người lớn và già như tui cũng khoái) nhưng không thể mua được. Lý do là... không ai bán, cho dù mua ngoài chợ, mua trong siêu thị hay mua online.

Trái này tròn tròn, nhỏ như viên bi. Cây mọc ở rất nhiều nơi tại miền Nam, đặc biệt ở khu vực gần nhà tui nhiều lắm, hái ăn thoải mái.

Đó là cây trứng cá.

Gà thùng rác ở Sydney

Ngay trong buổi sáng đầu tiên ở Sydney, tui đã hết sức ngạc nhiên thấy ở khu vực sân nơi mình ở có mấy con chim to như con cò lững thững đi tới đi lui. Tui chỉ Bùm và hỏi:

• Chim nhà ai nuôi hả con?

• À, không phải đâu ba. Đó là con Ibis, nó sống tự do chớ không có ai nuôi hết. Ở đây người ta còn kêu nó là Bin Chicken, tức là gà thùng rác, vì nó thường bươi thùng rác để kiếm ăn.

Ibis đi lững thững tự nhiên ở khoảng sân bên đường

DAU (Daily Active User) và độ kết dính DAU/MAU

Khi đã nói về Số người dùng hoạt động hàng tháng MAU (Monthly Active Users), ta không khỏi nghĩ đến Số người dùng hoạt động hàng ngày DAU (Daily Active Users).

DAU là gì?

Các công ty quan tâm đến Active Users hơn là Users đơn thuần, kể cả Monthly Active Users lẫn Daily Active Users 

DAU (Daily Active Users) là chỉ số quan trọng để đo mức độ sử dụng thực tế của một nền tảng số. MAU trả lời câu hỏi “Có bao nhiêu người sử dụng trong một tháng?”, còn DAU trả lời câu hỏi “Hôm nay có bao nhiêu người thực sự quay lại sử dụng?”

Tương tự MAU, DAU là số lượng người dùng duy nhất (Unique Users) có thực hiện ít nhất một hành động có ý nghĩa trên một ứng dụng hoặc nền tảng trong một ngày.

MAU - một chỉ số quan trọng trong Nền Kinh tế Chú ý

Trước đây, người ta thường xem xét độ lớn, độ bao phù của một phần mềm/ứng dụng bằng cách xác định số người dùng (User). Người dùng ở đây được xác định là người đã đăng ký (Register) sử dụng phần mềm/ứng dụng đó.

Thế nhưng dần dần người ta thấy rằng đánh giá số người dùng bằng số người đã đăng ký là không hợp lý. Bởi vì có những người đăng ký nhưng không xài (thí dụ khi ứng dụng được ra mắt quảng cáo rầm rộ thì người ta đua nhau đăng ký để dùng thử nhưng ngay sau đó thì quên luôn, hoặc một minh họa rõ nhứt là khi ai đó mua một điện thoại mới thì người bán đã cài đặt và đăng ký sẵn trên điện thoại ấy khá nhiều app nhưng người dùng không hề rớ tới). Cũng có thể người ta xài, nhưng một thời gian sau thì bỏ vì thị trường xuất hiện cái khác, hay hơn; app cũ vẫn còn để đó, có nghĩa là vẫn tính 1 user.

Nền kinh tế sự chú ý

Tài sản của người là vàng bạc, đất đai, nhà cửa (có người nhắc: còn kim cương nữa, mới khoe um sùm kìa. Ờ đúng, cứ đưa nó vô nhóm vàng bạc, đại khái vậy), v.v... Vài chục năm nay, nhất là những năm gần dây nổi lên một loại tài sản khác, có giá trị rất lớn: đó là Sự chú ý. Nó hình thành nên một nền kinh tế mới: Nền kinh tế Sự Chú Ý (Attention Economy).

Xin chào mừng đến với Nền kinh tế sự chú ý

Nghe thì có vẻ xa lạ, nhưng thật ra hầu như tất cả chúng ta đều đã và đang tham gia vào nền kinh tế sự chú ý. Vậy nó là gì?

Truyền thuyết Bà Rịa và địa danh Bà Rịa

Nguyễn Đình Thống là một nhà nghiên cứu lịch sử chuyên sâu về Nam Bộ, đặc biệt là lịch sử Bà Rịa – Vũng Tàu và Côn Đảo. Ông có học vị Tiến sĩ khoa học lịch sử, từng công tác tại Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bà Rịa – Vũng Tàu và giữ vai trò lãnh đạo trong Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Hiện nay ông là phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TPHCM.

Bài viết công phu về Truyền thuyết Bà Rịa và địa danh Bà Rịa sau đây của ông đã được trình bày trong hội thảo khoa học về nhân vật Bà Rịa và ngôi mộ bà Rịa ở Long Điền, đăng lại trên tạp chí Thông tin Khoa học Công nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu số 4-1998, sau đó được nhiều nguồn khác đăng lại như Tạp chí Xưa & Nay, Khoa Văn học trường Đại học KHXN & NV TPHCM... Nội dung bài viết sau đây được dẫn lại từ website Khoa Văn học trường Đại học KHXN & NV TPHCM ngày 21/9/2012.

---

“Bà Rịa ở địa đầu biên giới trấn Biên Hòa, là đất có danh tiếng, cho nên các phủ phía Bắc có câu ngạn rằng, “cơm Nai Rịa - cá Rí Rang” ấy là lấy xứ Đồng Nai mà Bà Rịa đứng đầu mà bao gồm cả Bến Nghé, Sài Gòn, Mỹ Tho, Long Hồ vậy”. Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức đã chép như vậy. Gần đây, tin tức về những hoạt động thiết thực kỷ niệm 300 năm Đồng Nai - Biên Hòa, 300 năm Sài Gòn, thành phố Hồ Chí Minh khiến các độc giả Bà Rịa - Vũng Tàu cũng thảo luận thật sôi nổi một vấn đề: lịch sử hình thành vùng đất Bà Rịa - Vũng Tàu và nguồn gốc địa danh Bà Rịa. Sau cuộc tranh luận hết sức sôi động suốt một ngày ròng tại cuộc Hội thảo khoa học ngày 25-9-1998 do Ủy ban nhân dân tỉnh tổ chức về Nhân vật chí tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, chúng tôi lại được tham dự cuộc hội thảo rất thú vị về ngôi mộ bà Nguyễn Thị Rịa do huyện ủy Long Đất tổ chức ngày 7-10-1998 tại xã Tam An, truyền rằng đó là nơi bà có công khai hoang, lập làng và bà mất ở đấy. Và quả là ít có một nhân vật lại có trong nhiều truyền thuyết như Bà Rịa.

Cổng khu di tích Mộ Bà Rịa. Ảnh: Báo Thanh niên

Mộ Bà Rịa ở Long Điền

Ở Long Điền có khu di tích Mộ Bà Rịa. Nơi đó có mộ của bà Nguyễn thị Rịa, - được cho là người mà tên đã được đặt cho vùng đất Bà Rịa - có đền thờ bà và có tượng đài kỷ niệm.

Lăng mộ tướng quân Châu văn Tiếp ở Hắc Lăng

Danh tướng Châu văn Tiếp - một trong Gia Định tam hùng thời chúa Nguyễn Ánh - quê quán ở Phù Mỹ, Bình Định (là quê nội tui luôn đó nghen!), sinh sống ở Phú Yên, theo Nguyễn Ánh bôn ba chinh chiến khắp nơi, rồi tử trận tại Vĩnh Long. Ấy vậy nhưng ngôi mộ của ông không nằm ở bất cứ nơi nào trong các nơi kể trên, mà nằm ở Hắc Lăng, thuộc huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Khi đến viếng mộ ông ở Hắc Lăng, tui thắc mắc điều này lắm.

Mộ tướng quân Châu văn Tiếp. Dòng chữ trên bia là Lâm Hải quận công Chu Văn Tiếp chi mộ. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Châu văn Tiếp trong Sông Côn mùa lũ

Nhắc đến sự xuất hiện của nhân vật Châu văn Tiếp trong tiểu thuyết lịch sử không thể bỏ qua tiểu thuyết Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác. Trong bộ Gia Long tẩu quốc của Tân Dân Tử, Châu văn Tiếp được lý tưởng hóa thành một con người nghĩa khí, trang dũng tướng võ nghệ cao cường, thậm chí là một vị thần trên thượng giới được đầu thai xuống trần để phò vua giúp nước. Trong Tây Sơn tam kiệt của Vũ Thanh, Châu văn Tiếp là hào kiệt của một gia tộc võ học lẫy lừng, người kế thừa dòng họ võ tướng này nhưng chọn con đường khác với nhà Tây Sơn. Còn trong Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác, Châu văn Tiếp chỉ là một nhân vật khá nổi trội trong dòng chảy lịch sử với những chọn lựa đúng sai (mà dưới góc nhìn của tác giả tiểu thuyết thì sai nhiều hơn) và ưu nhược điểm của mình.

Bìa sách Sông Côn mùa lũ, NXB Hội Nhà văn, bản phát hành năm 2017

Cao thủ võ lâm Châu văn Tiếp qua tiểu thuyết võ hiệp

Trong bài trước, tui đã kể chuyện danh tướng Châu văn Tiếp qua bộ tiểu thuyết lịch sử Gia Long tẩu quốc - Hoàng tử Cảnh như Tây - Gia Long phục quốc của Tân Dân Tử, xuất bản đầu thập niên 1930. Bữa nay xin kể tiếp chuyện cao thủ võ lâm Châu văn Tiếp qua bộ tiểu thuyết lịch sử Tây Sơn tam kiệt của Vũ Thanh, xuất bản đầu thập niên 2010.

Trước hết xin được nói qua về tác giả Vũ Thanh và bộ tiểu thuyết Tây Sơn tam kiệt

Vũ Thanh và bộ tiểu thuyết Tây Sơn tam kiệt

Tác giả Vũ Thanh ký tặng sách ở TPHCM. Ảnh: Vũ Thanh

Chuyện tình của tướng quân Châu văn Tiếp qua... tiểu thuyết

Châu văn Tiếp là một danh tướng, một khai quốc công thần thời chúa Nguyễn Ánh. Ông đã từng được người đời xưng tụng là một trong Gia Định Tam Hùng (hai người còn lại là Võ Tánh và Đỗ Thanh Nhơn). Với vai trò nổi bật, trong những câu chuyện lịch sử về Gia Long - Nguyễn Ánh, hành trạng của Châu văn Tiếp được nhắc đến rất nhiều. Ở đây tui muốn nhắc đến một bộ tiểu thuyết như vậy. Đó là bộ truyện lịch sử về vua Gia Long của Tân Dân Tử.

Lăng mộ Châu văn Tiếp ở Hắc Lăng, Long Điền

Châu văn Tiếp - Dấu xưa của một danh tướng

Từ Bà Rịa đi theo quốc lộ 55 về hướng Long Điền, đến chợ An Ngãi rẽ phải theo con đường nhỏ khoảng 1 km người ta sẽ bắt gặp một khu lăng mộ bề thế. Đó là Lăng Quận công Châu văn Tiếp.

Lăng quận công Châu văn Tiếp. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Cách đó không xa, khoảng 500 met theo đường đi bộ là một ngôi đình trang nghiêm. Đó là đình thần Hắc Lăng, thờ 2 vị thần là Châu văn Tiếp và Nguyễn Diên.

Khi những ông già tiếp cận Internet

Một báo cáo khá lạc quan của Việt Nam cho biết: Tính đến đầu năm 2026, nhóm người trên 60 tuổi không còn đứng ngoài cuộc chơi công nghệ mà đã trở thành một phần quan trọng của "dòng chảy số". Tỷ lệ tiếp cận tăng cao với khoảng 9,8% người dùng Internet tại Việt Nam thuộc nhóm trên 65 tuổi.

Vì là người dùng Internet tại Việt Nam thuộc nhóm trên 65 tuổi, kéo theo đó là bạn bè của mình cũng thuộc nhóm người này, nên tui nảy ra ý muốn tìm hiểu xem thực chất của báo cáo này có đúng như vậy không.

Ông già và biển cả: Ta già nhưng há sợ AI?

Tui sẽ kết thúc chuỗi bài dài nhằng bàn về việc người già tiếp cận Internet này bằng chủ đề "cận đại" nhất: Người già với AI.

Người già có dùng AI không?

Dòng chảy công nghệ với AI là chủ đạo đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của cuộc sống và ảnh hưởng rất lớn đến nhiều người. Thế nhưng có vẻ như người già đang nằm ngoài dòng chảy này, bởi vì họ đã về hưu nên không sợ thất nghiệp do AI thay thế công việc của mình, không bận tâm tìm hiểu về AI để khỏi lạc hậu với thời đại.

Có lẽ chỉ khoảng 10% hoặc cao lắm là 15% số người già có trực tiếp sử dụng các ứng dụng AI như ChatGPT, Gemini để ra lệnh cho máy. Thường thì họ sử dụng AI cho các mục đích sau:

• Sử dụng ChatGPT/Gemini làm "Bách khoa toàn thư": Thay vì tra Google và phải tự tổng hợp từ nhiều nguồn, người già chủ động dùng AI để hỏi về kiến thức lịch sử, ý nghĩa các điển tích, hoặc nhờ tóm tắt các bài báo dài.

Chợ ở đường lên chùa

Chùa Cổ Thạch là một ngôi chùa cổ, khai sơn từ năm 1835, nằm trên một ngọn đồi cao khoảng 64 m, cạnh bãi biển Cà Dược. Nơi đây không chỉ là một ngôi chùa mà là một quần thể kiến trúc, am, điện, cốc được xây dựng rải rác, liên hoàn trên khu đồi đá rộng hơn 4 hecta. Ngôi chính điện nằm xen lẫn với những tảng đá to dựng đứng, kế đó là các nhà thiền, từ đường, nhà tổ, gác chuông, lầu trống, am cốc thờ tự... Đây là điểm tham quan hấp dẫn du khách, đặc biệt là những người đến bãi biển Cổ Thạch để ngoạn cảnh, tắm biển.

Đường lên chùa

Ông già và biển cả: Người già chơi Facebook

Theo đúng định nghĩa chuyên môn thì mạng xã hội bao gồm nhiều thứ, không chi Facebook mà còn cả TikTok, YouTube, Zalo... Thế nhưng vì Facebook là thứ lâu năm nhất, được biết đến nhiều nhất và chắc là được người già sử dụng nhiều nhất nên ở đây tui chỉ xem xét Facebook để làm đại diện cho mạng xã hội nghen.

Một video clip hướng dẫn người già sử dụng Facebook. Nguồn MVVP TV.

Có lẽ sau Zalo và YouTube, Facebook là ứng dụng được người già tham gia hào hứng nhất. Tuy nhiên, hành vi và mục đích sử dụng Facebook của người già có sự khác biệt rất rõ rệt so với giới trẻ.

Bàng biển

Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Hình trên chụp ở ven biển Cổ Thạch, phường Tuy Phong, tỉnh Lâm Đồng (ấy, viết cho đúng với địa danh hành chính bây giờ, chớ viết cho quen thuộc dễ hiểu thì là ở huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận).

Cây trong hình là cây bồng bồng (có khi còn gọi là lá hen hay bàng biển), tên khoa học là Calotropis gigantea, thuộc họ Thiên lý (Asclepiadaceae).

Tại Việt Nam, cây mọc hoang rất nhiều ở vùng đồi cát ven biển các tỉnh miền Trung và Nam Trung Bộ. Những hình này cũng chụp ở ven biển Cô Thạch.

Ông già và biển cả: Coi TV thời Internet

Cùng với Zalo, YouTube là ứng dụng mà người già ở Việt Nam sử dụng nhiều nhất. Bởi vì nó dễ xài, về hưu rồi nhiều thời gian rảnh mở YouTube lên coi để giải trí. YouTube còn có ưu thế hơn nhiều ứng dụng khác ở chỗ nó có thể xem được trên smart TV.

Ảnh minh họa. Nguồn: crestwoodmanoronline.org

Thử làm một cái khảo sát nhỏ coi người già ở Việt Nam sử dụng YouTube ra sao nghen.

Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san

Lá phong trên quốc kỳ Canada

Nhắc đến lá phong, người ta lại nghĩ ngay tới Canada. Bởi vì chiếc lá phong là biểu tượng chính thức trên quốc kỳ Canada, được phê duyệt năm 1965).

Có nhiều lý do khiến cho chiếc lá phong xuất hiện trên quốc kỳ Canada, nhưng tui sẽ không bàn ở đây. Điều tui muốn nhắc là cây phong là cây bản địa cực kỳ đặc trưng của Canada.

Trên thế giới có khoảng 150 loài phong thì Canada sở hữu ít nhất 10 loài phong bản địa mọc tự nhiên. Trong đó nổi tiếng nhất là loài Sugar Maple (Acer saccharum - Phong đường), nguồn cung cấp siro phong nổi tiếng thế giới.

Ông già và biển cả: Không biết gì, nhưng biết Zalo

Trong số các ứng dụng Internet mà các ông già bà cả biết và thường dùng nhất có lẽ là ứng dụng nhắn tin, gọi điện mà tiêu biểu là Zalo và ứng dụng xem video mà tiêu biểu là YouTube. Một thứ dùng để liên lạc, một thứ dùng để giải trí, cái nào cũng thường xuyên cần thiết trong cuộc sống người già. Trong bài này ta hãy xét trước đến các ứng dụng nhắn tin, gọi điện.

Các ứng dụng cung cấp dịch vụ tin nhắn, cuộc gọi thoại/video dựa trên nền tảng mạng Internet chứ không thông qua hạ tầng mạng viễn thông truyền thống (như SMS hay cuộc gọi SIM thông thường) được gọi chung là ứng dụng OTT (Over-The-Top application). Ấy là ta dùng đúng thuật ngữ chuyên môn để gọi cho đúng và ngắn gọn thôi, chớ mấy ông già (và không chỉ ông già) chỉ dùng các ứng dụng ấy thôi chớ không hề biết cái tên OTT của nó.

Cho đến nay, Zalo là ứng dụng OTT được dùng phổ biến nhất tại Việt Nam

Dễ hiểu vì sao các OTT được dùng nhiều, vì nhu cầu liên lạc của mọi người rất lớn. mà qua OTT tiền cước phí là bằng 0 so với cước điện thoại.

Lão tiền bối đến Lạc Hư cổ trấn

Đà Lạt ngày nay có rất nhiều điểm du lịch mới (và điểm du lịch cũ được làm mới) khiến những người quyến luyến với Đà Lạt xưa sẽ ngỡ ngàng và tiếc nhớ khi tìm về chốn cũ.

Một trong những xu hướng tạo nên điểm du lịch mới là tạo nên các phim trường để du khách - nhất là giới trẻ - tới để check in, chụp hình sống ảo. Người hoài cổ tới đây sẽ thất vọng khi những gì xa xưa gắn với kỷ niệm của mình đã không còn nữa và buông lời chê trách: Tất cả đều là giả tạo! Thế nhưng với người trẻ, đây là những khung cảnh, những khung hình đẹp tuyệt vời.

Lạc Hư cổ trấn. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Trảng nước

Ở Đồng Nai có nhiều địa danh có chữ Trảng, như: huyện Trảng Bom, phường Trảng Dài (thuộc TP Biên Hòa cũ), ấp Trảng Táo (thuộc huyện Xuân Lộc cũ). Ngoài Đồng Nai thì có huyện Trảng Bàng (cũ) ở Tây Ninh.

Tự điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học) định nghĩa: Trảng là khoảng đất rộng giữa rừng hoặc giữa hai khu rừng. Bùi Đức Tịnh (trong Lược khảo nguồn gốc địa danh Nam bộ) thì giải thích: Trảng là chỗ trống trải vì không có cây mọc, ở giữa một khu rừng hay bên cạnh một khu rừng.

Ông già và biển cả: Book Grab cho ông già

Lão Đại sử dụng xe công nghệ như thế nào?

Ngay từ khi mới có xe công nghệ, Lão Đại bạn tui đã dứt khoát tuyên bố sẽ không sử dụng phương tiện di chuyển này. Lý do thứ nhất, theo như Lão nói là giá cước của nó chắc chắn sẽ rất cao so với xe ôm, bởi vì thay vì trả tiền trực tiếp cho thằng cha xe ôm nay lại phải qua trung gian cái "thằng công nghệ" nữa khiến giá thành đội lên. Lý do thứ hai là dù quãng đường ngắn xe sẽ chạy vòng vòng để tính tiền cước của mình cao (?).

Đội quân xe công nghệ tại Việt Nam hiện nay vô cùng đông đúc, thế nhưng số người già tự đặt xe cho mình lại rất ít.

Ông già và biển cả: Đường đi trong miệng hay trong Google Maps?

Ở Việt Nam, mọi người xài Google Maps thường xuyên như ăn cơm bữa

Google Maps là một trong những ứng dụng thịnh hành nhất trên thế giới, với lượng người dùng hàng tháng (MAU: Monthly Active User) đạt trên 2 tỷ người. Với dân số thế giới đạt khoảng 8,3 tỷ người, tỷ lệ MAU của Google Maps chiếm khoảng 24% dân số toàn cầu.

Ở Việt Nam, số người dùng hoạt động hàng tháng của Google Maps đạt khoảng 45 - 48 triệu người. Với quy mô dân số Việt Nam hơn 102 triệu người, MAU của Google Maps tại Việt Nam chiếm khoảng 44% - 47% tổng dân số, gần gấp đôi tỷ lệ trung bình của thế giới.

Chế độ xem đường phố (street view) của Google Maps tại Quảng trường Sông Phố, Biên Hòa

Ông già và biển cả - Thanh toán online và thương mại điện tử (2)

Lão Đại như đã kể trong bài trước là một trường hợp hơi quá đáng (nhưng có thiệt 100% chớ không phải tui bịa ra), số còn lại không đến nỗi dị ứng với thanh toán online và thương mại điện tử như vậy nhưng rất ngại ngùng khi phải tiếp xúc với chúng.

Không có số liệu thống kê chính thức, nhưng theo quan sát của riêng tui với bạn bè đồng trang lứa (trên 65 tuổi) thì ít nhất là 70 - 80% trong số họ không mặn mà hoặc không biết dùng thương mại điện tử. Theo tui có 3 lý do dẫn đến tình trạng này: không quen, không thích và sợ.

Ảnh minh họa tạo bởi Gemini

Ông già và biển cả - Thanh toán online và thương mại điện tử

Trong những câu chuyện tui sắp kể từ đây, nhân vật ông già là những người tui quen, tui biết hoặc chỉ tình cờ gặp, tui gọi chung bằng một tên là Lão Đại cho tiện nghen.

Lão Đại đã về hưu rồi. Lương hưu được chuyển khoản vô tài khoản cá nhân của ổng. Như vậy, ít nhiều gì cũng có dính chút tới Internet, như người ta nói "có tiếp cận Internet".

Đi uống cafe với Lão Đại, tui hỏi ổng: Thu nhập (lương hưu) được chuyển vô tài khoản rồi, vậy chắc tiêu xài anh cũng thanh toán online hết hả?

Ông già và biển cả - Thanh toán online và thương mại điện tử. Minh họa của ChatGPT

Nghĩ về 3 ngôi Chùa Bà Châu Đốc

Ở Việt Nam có tới 3 ngôi Chùa Bà Châu Đốc. Ngôi có thể coi là Chùa Bà Châu Đốc nguyên gốc chính là ngôi ở Châu Đốc, dưới chân núi Sam. Chùa Bà Châu Đốc 2 ở Nhà Bè và Chùa Bà Châu Đốc 3 ở quận 9 (các địa danh hành chánh Châu Đốc, Nhà Bè, quận 9 nói theo tên cũ cho dễ hình dung, lát nữa sẽ ghi địa chỉ mới cho chính xác).

Điều thú vị là cả 3 ngôi Chùa Bà Châu Đốc này không có ngôi nào thật sự là Chùa Bà Châu Đốc hết, kể cả ngôi Chùa Bà Châu Đốc zin!

Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam - Châu Đốc. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Thác Prenn thôi đã thôi rồi, nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta

Thác Prenn nằm bên QL 20, dưới chân đèo Prenn, ở cửa ngõ vô Đà Lạt, cách trung tâm Đà Lạt khoảng 10 km. Hồi nào giờ tui và gia đình vẫn thường ghé vô đây chơi trước khi vô Đà Lạt hoặc khi rời Đà Lạt thì ghé vô chơi một chút trước khi thẳng tiến về nhà. Giá vé vô cổng khu du lịch thác Prenn tăng dần theo thời gian, từ 10.000 đ/người năm 2000 lên 20.000 đ/người năm 2010, rồi 50.000 đ khoảng năm 2020 trở đi. Ừ thì cũng phải thôi, vật giá leo thang mà. Nếu mình vô đó chỉ ngắm thác, đi lang thang chụp hình thì giá đó hợp lý vì khu vực thác rộng mênh mông và vô vàn cảnh đẹp. Chỉ khi nào mình sử dụng thêm dịch vụ nào thì trả tiền thêm cho dịch vụ đó.

Chuyện cái linga

Từ lâu rồi, tui đã biết ở Cát Tiên có một bộ linga - yoni lớn nhất Việt Nam. Linga cao 2,1 met, yoni là một hình vuông mỗi cạnh 2,26 met. Bộ linga-yoni này không chỉ to nhất Việt Nam mà còn to nhất Đông Nam Á, được khai quật tại Cát Tiên năm 2006.

Vốn là người háo danh, thấy bộ linga - yoni này được phát hiện tại Cát Tiên, tui nghĩ ngay tới Vườn quốc gia Nam Cát Tiên thuộc tỉnh Đồng Nai quê mình, vậy là Đồng Nai có cái linga bự nhất. Tui... ngạo nghễ tự hào lắm!

Dè đâu hổng phải vậy, vườn quốc gia Cát Tiên thuộc tới 3 tỉnh: Lâm Đồng, Đồng Nai, Bình Phước. Nam Cát Tiên thuộc Đồng Nai thiệt, nhưng nơi khai quật bộ linga-yoni nói trên (và nhiều cổ vật quý khác) là thánh địa Cát Tiên, thuộc tỉnh... Lâm Đồng. Vậy là Đồng Nai mất kỷ lục Linga bự về tay Lâm Đồng!

Google ra mắt các giải pháp mua sắm mới nhằm thúc đẩy thương mại video và quan hệ đối tác giữa thương hiệu - nhà sáng tạo tại Đông Nam Á

• Chuyển đổi nhu cầu mua sắm thành doanh số trực tiếp với Bộ giải pháp Truyền thông Thương mại (Commerce Media Suite)

• Nâng cao tiếng nói uy tín của các nhà sáng tạo thông qua Trung tâm hợp tác với nhà sáng tạo

• Đẩy mạnh hợp tác tiếp thị liên kết YouTube Shopping: Giải pháp tiên phong tại Đông Nam Á nhằm xây dựng hệ sinh thái, bắt đầu bằng việc hỗ trợ các sàn thương mại điện tử thúc đẩy các nội dung tiếp thị liên kết

Google Marketing Live 2026. Ảnh: Google

Những vấn đề với hệ thống cảnh báo động đất

Vài mươi giây cảnh báo có giúp ích được gì không?

Không ít người thắc mắc: Hệ thống cảnh báo động đất chỉ có thể báo trước động đất khoảng vài mươi giây cho đến một vài phút. Liệu rằng khoảng thời gian ngắn ngủi ấy có giúp ích được gì không?

Hệ thống cảnh báo động đất trên Android đã cung cấp những giây quý báu để cứu nạn trong vụ động đất tại Venezuela. Ảnh minh họa của Xiaomi.

Chiếc smartphone có thể cứu bạn khỏi thảm họa động đất?

Trận động đất kép xảy ra tại Venezuela lúc 18:04 ngày 24/6 vừa qua là một thiên tai khốc liệt bậc nhất tại đất nước này. Bên cạnh những tổn thất nặng nề về người và tài sản, người ta nhắc nhiều đến hiệu quả của Hệ thống cảnh báo động đất của Google, bởi nếu không có hệ thống này hậu quả sẽ thảm khốc hơn rất nhiều.

Hình ảnh động đất ở Venezuela. Nguồn: Frederico Parra—AFP/Getty Images

Từ Đài Liệt sĩ đến Tháp Trầm hương

Hình ảnh dưới đây chụp năm 2001, tui đang ngồi ở bãi biển Nha Trang trên đường Trần Phú. Phía sau lưng tui là Đài Tưởng niệm Liệt sĩ.

Năm 2004, UBND tỉnh Khánh Hòa quyết định xây dựng tại nơi đây một công trình kiến trúc nghệ thuật có tên là Hoa Biển. Đài Tưởng niệm Liệt sĩ được di dời đi nơi khác.

Chùa Bà Châu Đốc không ở Châu Đốc mà ở Nhà Bè

Người bình dân vẫn thường gọi Miếu Bà Chúa Xứ ở núi Sam, Châu Đốc là chùa Bà Châu Đốc. Độ nổi tiếng về linh thiêng của nơi này xin miễn bàn vì xưa nay hầu như dân miền Nam ai cũng biết. Nơi đây thu hút hàng triệu khách thập phương đến cúng viếng và cầu xin hàng năm (có thể là đông nhất Việt Nam).

Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam đã tồn tại hơn 200 năm rồi ở Châu Đốc. Thế rồi từ khoảng sau năm 1990, ở Nhà Bè có một ngôi miếu bỗng nhiên được người dân gọi là Chùa Bà Châu Đốc 2, . Sau đó ít lâu, lại thêm một ngôi chùa Bà khác xuất hiện ở Thủ Đức với danh xưng là Chùa Bà Châu Đốc 3.

Hồi lâu rồi, tui đã kể về chùa Bà Châu Đốc 3, bài viết tại đây. Bữa nay xin nói về Chùa Bà Châu Đốc 2.

Tên chính thức của nơi đây là Miếu Ngũ Hành, theo bảng ghi ở cổng chính. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Chuyện... phi lý trên bãi biển Brighton

Du khách tới Melbourne (Úc) thường không thể bỏ qua bãi biển Brighton với những Bathing Box vô cùng nổi tiếng.Tui cũng vậy, vừa xuống sân bay là được chở thẳng tới đây liền (cách sân bay gần 40 km).

Brighton Bathing Box là cái gì mà hấp dẫn vậy ta?

Những ngôi nhà tí hon trên bờ biển Brighton. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Nhà thờ ở xứ Gò Công

Tui tìm đến nhà thờ Thánh Gẫm phường Long Bình, TP Hồ Chí Minh không phải vì đây là ngôi giáo đường có kiến trúc độc đáo hay cổ xưa, mà vì ngôi nhà thờ này nằm ở vùng đất mang tên Gò Công, bên con rạch Gò Công, thuộc họ đạo Gò Công. Điều đáng nói là tất cả những tên gọi Gò Công này đều không liên quan gì đến Gò Công ở Tiền Giang cả!

Theo địa chỉ cập nhật hiện nay, nhà thờ Thánh Gẫm tọa lạc tại số 12, đường 16, khu phố Gò Công, phường Long Bình, TPHCM. Theo như thông tin trên bảng, nơi đây còn là nhà thờ họ đạo Gò Công. Nhà thờ Thánh Gẫm thuộc giáo xứ Thánh Gẫm, giáo hạt Thủ Thiêm, tổng giáo phận TP Hồ Chí Minh.

Cổng nhà thờ Thánh Gẫm. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Cồn Sơn không có núi, cũng không có sơn, nhưng có... cá lóc bay!

Những năm gần đây Cồn Sơn ở Cần Thơ trở nên một điểm đến nổi bật trên bản đồ du lịch Việt Nam. Du khách tìm đến đây như là một điểm mới lạ ở Cần Thơ, đồng thời cũng tò mò muốn biết tại sao có tên là Cồn Sơn.

Sơn ở đây chắc chắn không phải núi rồi, vì Cần Thơ là tỉnh đồng bằng, không hề có núi, huống chi là núi trên một cái cồn ở giữa sông. Vậy sơn là... sơn (paint)? Tới Cồn Sơn hiện nay thấy đâu có đặc điểm gì liên quan đến sơn đâu!

Vị trí địa lý

Cồn Sơn là một đảo nổi nằm biệt lập giữa dòng sông Hậu, có hình dáng tựa như một con thuyền đang rẽ sóng. Chiều dài cồn khoảng 2,2 - 2,4 km chạy dọc theo hướng Tây Bắc - Đông Nam. Vị trí phình to nhất nằm ở khoảng giữa cồn ước tính khoảng 400 mét đến 450 mét. Diện tích cồn khoảng 70 ha.

Bản đồ vị trí Cồn Sơn. Nguồn: Google Maps

Có một loài chim không bao giờ bay

Có thể khi đọc cái tựa trên bạn nghĩ đến một con chim khác. Điều đó đúng thôi, tùy theo sự liên tưởng của mỗi người mà. Tui thì nghĩ đến 2 loài chim: Kiwi ở New Zealand và Đà điểu ở Úc. Riêng trong bài này tui nhắc tới chim Kiwi, để tiếp nối hứng thú bài viết về Kiwi vừa qua.

Chim Kiwi, món quà lạ của tạo hóa

Chim Kiwi

Ơi Kiwi, hỡi Kiwi!

Ngày nay nhắc đến Kiwi thì người ta nghĩ ngay đến một loại trái cây bổ dưỡng, khá mắc tiền. Còn cách đây nhiều thập niên, nhắc Kiwi người ta lại nghĩ đến một loại xi-ra đánh giầy nổi tiếng của quý ông. Nhưng bao trùm hơn hết, Kiwi lại là tên một loài chim, biểu tượng của đất nước New Zealand.

Chim Kiwi

Thư viện Bang Victoria nước Úc (State Library of Victoria, SLV) - Bên trong

Vậy là tui đã đường hoàng bước vô ngôi dinh thự hoành tráng là State Library of Victoria. Để mọi người hình dung việc này ngầu như thế nào tui xin trích giới thiệu về State Library of Victoria được đăng trên mạng.

State Library of Victoria (SLV) là thư viện tiểu bang của Victoria , Úc. Nằm ở Melbourne , nó được thành lập vào năm 1854 với tên gọi Thư viện Công cộng Melbourne (Melbourne Public Libray), trở thành thư viện công cộng lâu đời nhất của Úc và là một trong những thư viện miễn phí đầu tiên trên thế giới. Nó cũng là thư viện công cộng bận rộn nhất của Úc và tính đến năm 2023 là thư viện bận rộn thứ ba trên toàn cầu.

(Chỗ này xin được mở ngoặc một chút, rằng đến nay đây vẫn là thư viện miễn phí, nên tui có thể vô xem thoải mái)

State Library of Victoria năm 2005. Ảnh: Wikipedia

Thư viện Bang Victoria nước Úc (State Library of Victoria, SLV) - Bên ngoài

Thiệt tình tui không phải là mọt sách, cũng không giỏi giang gì để có thể đọc sách tiếng Anh trong thư viện. Bởi vậy việc tham quan thư viện Bang Victoria đâu có nằm trong chương trình du lịch của tui. Thế nhưng cái thư viện ấy nằm ở ngay khu trung tâm Melbourne và mặt tiền của nó đầy vẻ hấp dẫn khiến tui phải tò mò bước tới chiêm ngưỡng (và chụp hình check-in post lên mạng để cho mọi người tưởng rằng mình... biết đọc sách).

Mặt tiền Thư viện Bang Victoria (State Library Victoria). Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Sơn Trà tịnh viên

Xem trên Google Maps thấy tên Sơn Trà tịnh viên, tui nghĩ thầm trong đầu đây là một quán cà phê sân vườn, hoặc lớn hơn thì là một khu du lịch nghỉ dưỡng. Thế nên khi xe dừng lại ở Sơn Trà tịnh viên tui bị... ngơ ngác. Chiếc cổng nhỏ khép hờ, không bảng hiệu, không người bảo vệ, không người bán vé... Khung cảnh hoang sơ, đẹp tuyệt vời nhưng không có dáng vẻ gì của một khu du lịch như tui tưởng tượng.

Cổng vào Sơn Trà tịnh viên. Ảnh: moitruongxaydungvn,vn

Và cứ thế, đẩy nhẹ cổng bước vô. Không ai hỏi han, cũng không ai... chào đón. Trước mặt chúng ta là một rừng tre, không quá um tùm nhưng đủ tạo cảm giác mát mẻ. Bên cạnh đó là một ao nước long lanh, càng làm tăng thêm vẻ yên bình.

Chùa An Long - Đà Nẵng

Đi dạo ở công viên APEC - Đà Nẵng, tui bỗng nhìn thấy bên kia đường (đường Hai tháng Chín) một công trình kiến trúc nổi bật nên tò mò qua đường xem cho rõ. Hóa ra đây là một ngôi chùa cổ - chẳng những cổ mà còn rất đẹp và độc đáo - ở Đà Nẵng: Chùa An Long.

Trước cổng chùa An Long

Du khách tới Đà Nẵng thường được đưa tới tham quan chùa Linh Ứng (có tới 3 ngôi chùa Linh Ứng và đều nổi tiếng là chùa Linh Ứng Ngũ Hành Sơn, chùa Linh Ứng Bãi Bụt và chùa Linh Ứng Bà Nà), sau đó có thể kể đến những ngôi chùa nổi tiếng khác như chùa Bát Nhã, chùa Nam Sơn... Những website du lịch khi kể tên 10 hay 15 ngôi chùa đáng tham quan nhất ở Đà Nẵng đều không có tên chùa An Long. Đó là lý do tại sao tui không hề đưa chùa An Long vô danh sách điểm đến của mình, dù rằng tui đến 2 nơi gần như sát bên ngôi chùa này, đó là Công viên APEC và Bảo tàng Điêu khắc Chăm.

Mùa vàng lên, biêng biếc bóng chiều rơi

Tới Sydney, nước Úc vào tháng Tư, tui hăm hở chiêm ngưỡng những loài hoa đặc sắc của đất nước này. Như đã kể trong loạt 4 bài trước, đó là:

• Đỗ quyên, tên tiếng Anh Rhododendron, nở rộ vào tháng 9 - 10 (mùa xuân Nam bán cầu)

• Thanh anh, tên tiếng Anh Agapanthus, nở rộ vào tháng 12 - tháng 2 năm sau (giữa mùa hè)

• Tử vi/Bằng lăng sẻ, tên tiếng Anh Crepe Myrtal, nở rộ vào tháng 1 - 3 (giữa hè đến đầu thu)

• Phượng tím, tên tiếng Anh Jacaranda, nở rộ vào tháng 10 - 11 (chính xuân Nam bán cầu)

Tháng Tư ở nước Úc là mùa Thu, nhìn qua bảng trên có thể thấy ngay là khi tui tới nước Úc cả 4 loại hoa trên chẳng có loại nào đang nở rộ hết. Tóm lại là trớt quớt.

Phượng tím

Ở Việt Nam, phượng tím là loài hoa hiếm. Dường như người ta chỉ tìm thấy nó ở Đà Lạt. 

Đôi ta cùng đứng bên hàng tường vi

Trên lối vô nhà Tường Nhân ở Sydney có một cây có hoa khá đẹp, nhưng tiếc là hơi ít hoa, như trong hình.

Hoa thanh anh

Mấy năm trước, Tường Nhân từ Úc về Việt Nam thăm nhà và cùng tui đi du lịch. Ở Măng Đen (Kon Tum), tui gặp một bông hoa lạ và đẹp. hoa màu xanh tím mọc thành từng chùm dạng hình cầu ở đỉnh một cuống dài, thẳng đứng mọc lên từ gốc. Mỗi quả cầu hoa được kết hợp từ hàng chục bông hoa nhỏ hình chuông hoặc hình loa kèn xinh xắn.

Khách sạn bên mép vực

Khách sạn Hydro Majestic là một trong những biểu tượng kiến trúc và lịch sử nổi tiếng nhất tại vùng Blue Mountains, bang New South Wales, Úc. Hydro Majestic cách trung tâm Sydney khoảng 110 km, cách điểm tham quan nổi tiếng Three Sisters ở Blue Mountains khoảng 8,5 km.

Khách sạn Hydro Majestic được xây dựng năm 1904. Ban đầu, nơi đây được thiết kế như một khu điều dưỡng bằng liệu pháp thủy sinh (hydropathic spa) đầu tiên tại Úc. Đó là lý do tại sao trong tên của khách sạn có chữ Hydro khá lạ lẫm.

Vườn Đỗ Quyên ở Blue Mountains

Hai mươi bảy năm sau ngày tui đưa ba má lên Bạch Mã Sơn, đến lượt con trai tui dẫn ba nó (là tui) lên núi, không phải Bạch Mã Sơn mà là Thanh Sơn, Blue Mountains ở Sydney, Úc. Bây giờ tuổi của tui đã lớn hơn tuổi của ba má tui hồi đó. Tụi tui tới thăm Vườn Đỗ Quyên (The Campbell Rhododrendon Gardens) ở Blue Mountains vào tháng Tư Dương lịch, đúng thời điểm hoa đỗ quyên đang nở rộ bên sườn núi Bạch Mã. Liệu lần này có lỡ hẹn với đỗ quyên không ta?

Đến Vườn Đỗ Quyên Campbell vào mùa thu. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Mùa thu trên Bạch Mã Sơn

Mùa thu trên Bạch Mã Sơn là một tuồng cải lương kiếm hiệp ngày xưa được nhiều người yêu thích, với tình tiết lâm ly bi đát. Câu chuyện kể về chàng đại hiệp Vương Hồ Vũ yêu nàng tiểu thư Phùng Cẩm Loan, nhưng nàng được hứa gả cho người khác. Đoạn cuối là Vương Hồ Vũ đưa nàng và vị hôn phu về Bạch Mã Sơn để cử hành hôn lễ. Tại đây, vì bảo vệ người yêu, Vương Hồ Vũ bị tử thương còn Phùng Cẩm Loan đã bị mù mắt nên không hề biết chàng đã vĩnh viễn ra đi. Nàng cùng vị hôn phu đi về Bạch Mã Sơn còn chàng yên lòng nhắm mắt khi tin rằng nàng sẽ hạnh phúc bên chồng.

Tui nhớ tới tuồng cải lương này vì nhớ một ngày mùa thu tui đã lên Bạch Mã Sơn.

Bạch Mã quanh năm chìm trong mây trắng - Ảnh: Laura Harvey trên trang Khám phá Huế

Vì sao ve sầu lại phun nước tiểu mạnh?

Trước cổng nhà tui có một cây dầu. Vào những ngày mùa hè này, những ca sĩ ve sầu tụ tập ca hát trên đó. Và hơn thế nữa, các chàng từ trên đó đái tồ tồ xuống. Không ít đâu nha, ngày trời nắng không mưa mà dưới gốc cây có... cả vũng nước luôn á (dù không có ai tưới cây).
Khi tui kể chuyện này, nhiều người không tin, cho rằng làm gì có chuyện ve đái nhiều dữ vậy.

Tui tìm trên mạng thấy bài này của Scientific America nghiên cứu về cái sự đái của ve sầu, nên đăng lại để chứng minh rằng chuyện ve sầu đái - đái nhiều nữa là khác - là chuyện có thiệt hoàn toàn. Bài viết nói chuyện ở Mỹ, nhưng đúng cho toàn thế giới, kể cả Việt Nam. Còn tại sao không đăng bài của Việt Nam hả? Tại Mỹ nó rảnh nên nó mới đi nghiên cứu vụ ve đi đái chớ còn các nhà khoa học Việt Nam toàn nghiên cứu đại sự, hơi đâu mà lo chuyện vớ vẩn này!