20 thg 7, 2014

Xa rồi một trái nam trân - Mây giăng nhiều trên đỉnh Hải Vân

1.
Rồi mai anh trở về
Cha anh không còn nữa
Mẹ anh bây giờ đã già
Ngũ Hành năm cụm núi xanh xanh
Xa rồi một trái nam trân
Mây giăng nhiều trên đỉnh Hải Vân

Đó là ca từ trong bài hát Năm cụm núi quê hương (Nhạc Minh Kỳ, phổ thơ Tường Linh, bài thơ và bài hát xin xem tại đây). Xưa kia nghe bài hát này không biết nam trân là trái gì, nhưng với giai điệu và lời ca tha thiết ngọt ngào như thế, với hình ảnh mơ màng như thế, và lại thêm cái tên rất sang trọng nam trân thì tôi nghĩ ngay rằng nam trân phải là một trái gì quý giá vô cùng, hoặc không thì cũng phải rất thân thương trìu mến.

2.
Mà đúng là như vậy thật. Nam trân nghĩa là sản vật quý giá của phương Nam, đó là tên mà vua nhà Nguyễn đã ban tặng cho trái bòn bon (loòng boong) của đất Quảng Nam.


Cây và trái nam trân (bòn bon) - Ảnh: Wikipedia

Truyền thuyết kể lại rằng khi nhà Tây Sơn đánh Phú Xuân, chúa Định Vương (Đông cung Dương) phải bỏ chạy vào đất Quảng Nam, lánh lên vùng núi Đại Lộc. Trong lúc đói mệt thì gặp một rừng cây bòn bon bèn hái mấy trái ăn thử. Thấy trái thơm ngọt lạ lùng và nhờ đó đã cứu được cơn đói, chúa bèn đặt tên là “nam trân”, nghĩa là món ăn quý hiếm ở phương nam.

Có truyền thuyết lại nói người bị quân Tây Sơn truy đuổi và gặp trái bòn bon là Nguyễn Ánh (lúc đó chạy theo Chúa Định Vương vào Quảng Nam). Do đó, khi Nguyễn Ánh lên ngôi vua mới ban tên “nam trân” cho loại trái cây rừng đã từng cứu ông và quân sĩ. 


Thời nhà Nguyễn, nam trân là loại quả quý để tiến vua. Có cả một chức quan gọi là “Quản nam trân” để canh giữ vùng rừng có cây trái thiên nhiên quý giá này. Đến mùa trái chín, viên Quản nam trân chọn những chùm trái đầu mùa tốt nhất để tiến vua.

Đến triều Minh Mạng, khi đúc Cửu đỉnh, vua cho khắc quả nam trân lên Nhân đỉnh cùng với các hình tượng khác...


Hình tượng cây nam trân trên Nhân đỉnh

3.
Không biết trái nam trân ở xứ Quảng có gì khác với trái bòn bon trong Nam hay không, chứ bòn bon trong Nam thì nhiều lắm. Đó là thứ trái cây dân dã mà có lẽ đứa trẻ nào ở miền Nam cũng từng ăn.


Trái bòn bon

Trái bòn bon ngọt nhè nhẹ, thơm nhè nhẹ rất... dễ thương. Và dễ thương hơn nữa ở chỗ nó không đắt tiền như nho, táo... mà bình dân như bao nhiêu loại cây trái miền quê khác. Có lẽ đó cũng là loại trái cây thân thương thuở còn thơ của chàng trai xứ Quảng khiến từ xa quay về chàng đã nhớ đến trái nam trân cùng với nhớ cha, nhớ mẹ.

4.
Thời điểm tôi viết bài này là tháng 6/2014, vào mùa thu hoạch bòn bon ở các tỉnh miền Tây Nam bộ. Giá thu mua bòn bon ở vườn rớt thảm hại, chỉ từ 1.500 - 2.000 đồng/kg. Tiền công thuê hái, tiền công vận chuyển cao hơn hẳn giá bán khiến người trồng bòn bon bỏ mặc, không thu hoạch bòn bon.

Nam trân - thứ trái cây quý giá của phương Nam - giờ bị bỏ rụng đầy gốc như thế này đây:



Thậm chí rơi đầy trên mặt ao, chẳng ai ngó ngàng tới



Ơi bòn bon, ơi nam trân, sao mà bi thảm vậy?

5.
Chợt nghĩ vẩn vơ: Trái nam trân cũng như đời người. Có những lúc, những nơi rất huy hoàng, lẫy lừng tên tuổi - và cũng có những lúc, những nơi trở thành vô nghĩa không ai ngó ngàng.

Thôi, bòn bon - nam trân ạ, dù sao hình ảnh của mình cũng đã được khắc trên cửu đỉnh và tồn tại hàng trăm năm, trái ngọt thơm cũng vẫn còn đem lại niềm vui cho bao người. Buồn mà chi, phải không?

Thôi, ngưng viết. Đi mua bòn bon về ăn đây!



Phạm Hoài Nhân

5 nhận xét:

  1. Lúc nhỏ em hay nghe hát vậy nè: bòn bon, sicula, sữa hột gà, cà rem cây

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Bòn bon đó là kẹo bòn bon, không phải trái bòn bon đâu Tâm ạ! :-)

      Xóa
  2. Nói đến ca sĩ Hương Lan là nhớ đến một và chỉ có một người thể hiện
    + Năm Cụm Núi Quê Hương (Minh Kỳ)
    + Hương Tình Cũ (Thanh Sơn)
    chuẩn nhất. (Pre 75)
    Giọng Hương Lan ngày xưa nghe phê làm sao, có cái gì đó thơ ngây tươi mát trong đó, hát rất chuẩn lời mà bây giờ các ca sĩ hát sai lời tùm lum.
    Chỉ có một và chỉ một Hương Lan mới có " Xa rồi "ngọt" trái Nam trân" trong khi ai cũng hát "Xa rôi một trái Nam trân"
    Ngũ hành năm cụm núi xanh xanh
    Xa rồi ngọt (một) trái nam trân mây dâng nhiều trên đỉnh Hài Vân
    --->Ngọt (Ngọn) (một) trái Nam Trân : đây chính là ngọn núi Nam Trân gần biển của Quảng Nam. Từ trên ngọn Nam Trân có thể nhìn xa toàn cảnh đến tận Hải Vân
    Trái Nam Trân cũng là tên trái Bòn Bon (Loòng Boong) (trái ngon phương Nam dâng cho vua) đặc sản Quảng Nam. . .
    Hương Lan thời còn trẻ khoảng 16 tuổi đã hát bài này đầu tiên. Sau này có rất nhiều dị bản của nhiều ca sĩ khác, kể cả Hương Lan ngày nay cũng quên lời cũ. . . làm bài hát kém đi
    . . .trở về thăm quê quán--->thật ngô nghê
    . . .chiều quê (chiều xưa) êm ả câu hò --> sao bằng "chiều thơ êm ả câu hò"
    . . .ngũ hành năm cụm núi xa mờ-->sao bằng "ngũ hành năm cụm núi xanh lơ"
    . . .Buồn vui Ngoại kể em nghe, ngày xưa Mẹ cùng Cha, trai lành gái đảm thương nhau
    Vì nghèo duyên đôi lứa Mẹ già cho lấy nhau--->thật sai lầm tai hại. "Ngoại kể" mà "Mẹ già" cho lấy nhau (?)
    "Buồn Vui Ngoại kể" sao bằng "Mẹ Thương Buồn kể" . . .
    Bài hát kể về vùng Đà Nẵng Quảng Nam nên Hương Lan đã rất hay khi hát "Vì tình duyên hai đựa . . .(Hai đứa--> giọng miền Trung : Huế Đà Nẵng thành Hai đựa. . .)
    . . .Đám cưới nghèo buồng cau liếp trầu (?) (Phi Nhung, Mạnh Quỳnh, Mạnh Đình, Hạ Vi. . .)-->Đám cưới vài buồng cau liếp trầu. .
    . . .Ngũ hành năm cụm núi xanh lơ (?) . . .Xa rồi một kiếp phong trần (??) (Mộng Thi)
    Sai lầm nhất là từ đây :
    . . .
    Ngũ hành năm cụm núi xanh xanh
    Xa rồi ngọt (một) trái nam trân mây dâng nhiều trên đỉnh Hài Vân

    Bài này phỏng theo thơ Tường Linh :Năm Cụm Núi Quê Hương

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Cảm ơn góp ý rất chi tiết của bạn.

      Xóa
  3. Còn đây là nguyên gốc Hương Lan đã hát Năm Cụm Núi Quê Hương thời còn rất trẻ (chắc vào khoảng thời gian trăng tròn lẻ) :

    Chiều nay có người thương binh, trở về thăm nguyên quán với một bàn tay còn lại

    Quê hương anh mấy ải đèo xa, chiều thơ êm ả câu hò, ngũ hành năm cụm núi xanh lơ. . .

    Mẹ thương buồn kể anh nghe, ngày xưa Mẹ cùng Cha, trai lành gái đảm thương nhau . . .

    Vì tình duyên hai đứa. . . Ngoại già cho lấy nhau. . . Đám cưới vài buồng cau liếp (liễn) trầu. . .

    Rồi nay anh trở về Cha anh không còn nữa Mẹ anh bây giờ đã già. . .

    Ngũ hành năm cụm núi xanh xanh
    Xa rồi ngọt (một) trái Nam Trân mây dâng (dăng) (giăng) nhiều trên đỉnh Hài Vân

    Chiều nay có người thương binh không về với bàn tay năm ngón
    nhưng về với ngàn chiến công
    Anh mất đi bàn tay nhưng còn quê hương yên lành một ngón tay dâng một cụm ngũ hành

    Niềm vui chờ đón tương lai , thư gửi cho người yêu , viết bằng tay trái không ngay

    Tình này mong đẹp mãi như năm cụm núi quê hương , Ôi năm cụm núi quê hương . . .

    _http://www.youtube.com/watch?v=FinpyrjJYQE
    _http://music.hatnang.com/node/8397
    thời gian trôi qua, giọng hát cũng thay đổi ._.không còn như xưa, ngày xưa có Lính Xa Nhà rất hay
    Hương Lan (PRE 75)
    _http://www.nhaccuatui.com/bai-hat/linh-xa-nha-huong-lan.4HHhhFR4LV.html
    _http://www.nhaccuatui.com/video/linh-xa-nha-handmade-clip-huong-lan.15SyN28CqQXt.html
    Hương Lan (NEW)
    _http://nhacso.net/nghe-album/huong-lan-nhac-tuyen-3.XV1VUkc=.html?ma-bai-hat=WlFTUURX
    Năm Cụm Núi Quê Hương có thể được cho phép phổ biến chính thức. Bởi vì nó có thể ứng vào người thương binh cả 2 chiến tuyến ngày xưa. Mà thật ra bài thơ Tường Linh chính là nói về người chiến sĩ cách mạng mùa thu, còn bản nhạc phổ thơ là của Minh Kỳ mà Minh Kỳ thì ai cũng biết. . .
    Hiện nay có hai giọng ca tương đối còn trẻ đã mang một phong cách mới cho dòng nhạc vàng-->chính là Trúc Quyên và Mộng Thi. Hai giọng ca này thể hiện nhạc vàng rất tuyệt : hát tròn vành rõ chữ và phong cách không lẫn vào đâu được.
    Bài 'Biết trả lời sao' vì mang phong cách Duy Khánh nên vẫn mang âm hưởng của giai điệu 'Thương về miền Trung'. Dù vậy Trúc Quyên đã thể hiện bài 'Biết trả lời sao' quá tuyệt vời !
    Bài 'Chuyện Tình Cô lái đò Bến Hạ' và 'Để trả lời một câu hỏi' khó có ai qua nổi Trúc Quyên. Ngay cả Mộng Thi vẫn có 'Để trả lời một câu hỏi' nhưng vẫn không bằng.
    Quang Lê & Như Quỳnh vẫn còn chưa hơn được Đặng Thế Luân trong 'Để trả lời một câu hỏi' nên chưa thể so sánh.
    Mộng Thi với 'Áo Cưới Màu Hoa Cà' đã mang bài hát này lên một tầm cao mới.
    Riêng bài 'Năm cụm núi quê hương' nếu bỏ qua phần lời bị sai thì với phong cách mới mẻ Mộng Thi đã làm sống lại hình ảnh anh thương binh ngày nào rất hay.

    Vài cảm nhận về nhạc vàng ngày xưa và nay . .
    _http://www.yeunhacvang.com/forums/index.php?topic=4026.msg31201#msg31201
    HUONG LAN " 5 cum nui que huong " nhac truoc 1975
    http://www.youtube.com/watch?v=FinpyrjJYQE

    Trả lờiXóa