Ảnh: Phạm Hoài Nhân
Điều lạ là trên bia ngoài một số chữ Hán như thường thấy trong các công trình tín ngưỡng cổ, người ta lại thấy những chữ tiếng Pháp. Bia này là gì và những chữ trên đó có ý nghĩa gì?
Ảnh: Phạm Hoài Nhân
Phần chữ Pháp dễ đọc hơn:
RAOUL GUIGUES
Trésorier payeur
de la Cochinchine
1924
Raoul Guigues là tên người, có vẻ là người Pháp. Trésorier payeur: chức vụ Trưởng ngân khố / Tổng thủ quỹ. de la Cochinchine: Nam Kỳ (Cochinchine) thời Pháp thuộc. 1924: là niên biểu, có thể là năm mất hoặc năm lập bia tưởng niệm.
Như vậy đây là bia vinh danh hoặc tưởng niệm một người Pháp tên Raoul Guigues, Tổng thủ quỹ Nam Kỳ, năm 1924.
Một người Pháp được vinh danh hay tưởng niệm ở một ngôi chùa tại Việt Nam rõ ràng là một điều rất đặc biệt. Vậy ông Raoul Guigues là ai?
Đúng như trên bia đã ghi, ông Raoul Guigues đã từng giữ chức Tổng thủ quỹ (Trésorier Payeur) của chính quyền thuộc địa Pháp tại Nam Kỳ (Cochinchine). Đây là một chức vụ rất quan trọng, quản lý toàn bộ hệ thống ngân sách và kho bạc của Nam Kỳ lúc bấy giờ.
Khác với nhiều quan chức Pháp thời đó thường sống tách biệt, Raoul Guigues được biết đến là người rất am hiểu và tôn trọng văn hóa Việt Nam. Ông từng là thành viên tích cực rồi là chủ tịch Hội Nghiên cứu Đông Dương (Société des Études Indochinoises) – một tổ chức chuyên nghiên cứu về lịch sử, văn hóa và khảo cổ học tại Việt Nam.
Tượng Đức Phật Thích Ca ở khuôn viên chùa Gò Kén. Ảnh: Phạm Hoài Nhân
Việc một người Pháp có bia trên lưng rùa tại chùa là điều rất hiếm thấy, lý do xuất phát từ mối quan hệ giữa ông và Hòa thượng Thích Từ Phong (người có công lớn xây dựng chùa Gò Kén):
- Sự giúp đỡ về pháp lý: Khi Hòa thượng Từ Phong xây dựng chùa Gò Kén vào những năm 1920, ngôi chùa gặp rất nhiều khó khăn về thủ tục hành chính và sự soi xét của chính quyền tỉnh Tây Ninh lúc bấy giờ. Theo một số giai thoại địa phương, Raoul Guigues chính là người đã có những can thiệp, giúp đỡ về mặt giấy tờ và tài chính để ngôi chùa được xây dựng thuận lợi.
- Sự kính trọng: Vì lòng biết ơn và sự kính trọng đối với một người Pháp có tâm với Phật giáo và văn hóa Việt, Hòa thượng Từ Phong đã cho tạc bia đá và đặt trên lưng rùa ngay trước sân chùa để ghi công.
Điều ngạc nhiên là mặc dù dòng chữ trên bia khá rõ về chức vụ của ông Guigues là Trésorier payeur nhưng một trang web chính thống lại ghi chức vụ của ông là Thống đốc Nam kỳ từ năm 1922. Một số trang web khác, có lẽ lấy nguồn từ trang web chính thống nêu trên nhưng thấy chức danh Thống đốc Nam kỳ không khớp với chữ Trésorier payer nên ghi thêm: Mặc dù đã được thăng chức lên thống đốc Nam kỳ từ 1922, nhưng bia vẫn ghi chức vụ cũ là tổng thủ quỹ Nam kỳ để nhấn mạnh sự giúp đỡ về mặt giấy tờ và tài chính đối với việc xây dựng chùa Gò Kén.
Những thông tin này khiến tui phải tìm hiểu thêm để xác minh chúng có đúng không!
Chùa Gò Kén. Ảnh: Phạm Hoài Nhân
Trước hết, trong danh sách thống đốc Nam kỳ suốt từ ngày đầu tiên (1858) đến ngày cuối cùng (1945) không hề có ông nào tên Raoul Guigues hết!
Kế tiếp tui tìm hiểu thêm về tiểu sử ông Raoul Guigues. Tui được biết ông đã từng được thụ phong Huân chương Bắc đẩu Bội tinh đệ tứ đẳng và đệ ngũ đẳng. Các thông tin về ông trong Hồ sơ cá nhân và quá trình thụ phong Huân chương Bắc Đẩu Bội Tinh (Légion d'Honneur) của ông Elisée Philippe Raoul Jules Guigues như sau:
Họ tên đầy đủ: Elisée Philippe Raoul Jules Guigues.
Ngày sinh: 17/01/1868.
Raoul Guigues bắt đầu sự nghiệp của mình trong lực lượng Hải quân Pháp và đã thăng tiến qua nhiều cấp bậc (1886 - 1904). Ông xin từ chức và rời khỏi ngành Hải quân vào ngày 31/8/1904. Trong giai đoạn này ông được trao tặng Bắc đẩu Bội tinh Đệ Ngũ đẳng năm 1900.
Quyết định phong tặng huân chương Bắc đẩu Bội tinh Đệ Ngũ đẳng (Chevalier) cho Guigues ngày 12/10/1900
Rời quân ngũ, Raoul Guigues bắt đầu Sự nghiệp Hành chính và Tài chính tại Thuộc địa (1904 – 1921). Ông hoạt động tại châu Phi, rồi sau đó chuyển sang Việt Nam. Từ ngày 7/ 9/1917, ông giữ chức vụ Thủ quỹ đặc biệt của Nam Kỳ (Trésorier Particulier de la Cochinchine) tại Sài Gòn,. Ông tiếp tục đảm nhiệm vị trí này cho đến năm 1921.
Ông được trao tặng Bắc đẩu Bội tinh Đệ Tứ đẳng theo quyết định ngày 5/2/1921. Lễ trao tặng danh hiệu này được tổ chức tại Sài Gòn vào ngày 14/6/1921.
Quyết định phong tặng huân chương Bắc đẩu Bội tinh Đệ Tứ đẳng (Officier) cho Guigues ngày 5/2/1921
Về con số 1924, theo phỏng đoán đó là năm mất của ông Raoul Guigues, như thông lệ thường thấy ở các bia tưởng niệm. Đa số các bài viết trên mạng cũng... đoán vậy!
Tuy nhiên, theo hồ sơ của Hội Nghiên cứu Đông Dương (Société des Études Indochinoises) ta được biết như sau:
Ông Raoul Guigues đóng một vai trò quan trọng và có nhiều đóng góp nổi bật cho Hiệp hội Nghiên cứu Đông Dương (Société des Études Indochinoises - SEI) tại Sài Gòn, đặc biệt là trong giai đoạn từ năm 1923 đến 1928.
Ông từng giữ chức vụ Phó Chủ tịch Hiệp hội trước khi được bầu làm Chủ tịch Hiệp hội vào ngày 12/2/1927 với sự nhất trí tuyệt đối của hội đồng. Ông giữ chức vụ này cho đến khi rời Đông Dương về Pháp vào tháng 4/1928.
Như vậy, ít nhất là đến tháng 4/1928 ông Guigues vẫn... còn sống. Năm 1924 không thể là năm mất của ông được. Con số 1924 trên bia có lẽ là năm lập bia, cũng là lúc chùa Gò Kén được xây dựng hoàn tất về cơ bản.
Bây giờ hãy trở lại các chữ Hán trên bia. Có mấy chữ thôi hà nhưng nhảy lên nhảy xuống hơi lung tung.
Ba chữ trên cùng là Giáp Tý niên, tức Năm Giáp Tý, cũng chính là năm 1924, trùng với niên biểu 1924 ghi ở phần dưới.
Năm chữ phía dưới là Thích Từ Phong Hòa thượng. Đây chính là vị hòa thượng trụ trì và xây nên chùa Gò Kén. Ông cũng là người có quan hệ mật thiết với Raoul Guigues như đễ nêu ở trên. Một sự trùng hợp ngẫu nhiên là hòa thượng Thích Từ Phong sinh năm 1864, cũng là năm Giáp Tý. Thế nhưng chắc chữ Giáp Tý niên ở trên là chỉ năm 1924 chớ không phải 1864 đâu!
Ảnh: Tạp chí Nghiên cứu Phật học
Kết luận: Bia này do hòa thượng Thích Từ Phong lập năm 1924 để ghi nhớ và vinh danh ông Raoul Guigues, tổng thủ quỹ Nam kỳ - người có công lớn trong việc xây chùa Gò Kén.
Phạm Hoài Nhân
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét