Theo địa chỉ cập nhật hiện nay, nhà thờ Thánh Gẫm tọa lạc tại số 12, đường 16, khu phố Gò Công, phường Long Bình, TPHCM. Theo như thông tin trên bảng, nơi đây còn là nhà thờ họ đạo Gò Công. Nhà thờ Thánh Gẫm thuộc giáo xứ Thánh Gẫm, giáo hạt Thủ Thiêm, tổng giáo phận TP Hồ Chí Minh.
Theo niên giám của Giáo phận Sài Gòn, giáo xứ Thánh Gẫm (trước đây gọi là họ đạo Gò Công) thành lập vào năm 1848, đứng hàng thứ ba về thời gian thành lập, sau Chợ Quán và An Nhơn. Xứ Gò Công nằm giữa hai con rạch Gò Công - Trao Trảo và con sông Tắc, tạo thành một bình nguyên, trên đó giáo xứ Gò Công được hình thành. Giáo xứ mang tên Thánh Mátthêu Lê Văn Gẫm – một trong Các thánh tử đạo Việt Nam – và cũng chính là quê hương của ngài, nơi ngài sinh ra, trưởng thành tại làng Long Đại, xứ Gò Công, tỉnh Biên Hòa (sau thuộc thành phố Hồ Chí Minh). Tính đến năm 2025, giáo xứ Thánh Gẫm chỉ có 500 giáo dân, là một trong những giáo xứ nhỏ nhất thuộc Tổng Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh.
Nhà thờ trước kia chỉ là một nhà nguyện với vật liệu sơ sài nằm trong phần đất gia tộc của Thánh Gẫm (hiện còn phần nền và phần mộ của song thân ngài) ở bên kia rạch Gò Công, đối diện với nhà thờ hiện nay, cách bờ khoảng 600, 700 m. Nhà thờ đầu tiên được xây dựng kiên cố năm 1848 với kiểu cách hoa văn Tây phương. Năm 1999, nhà thờ này vẫn còn, song vì quá lâu đời, tường nứt, kết cấu xuống cấp, nên ngày 11/5/1999, Đức Tổng Giám Mục Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn đặt viên đá đầu tiên xây dựng ngôi nhà thờ hiện nay. Ngày 14/11/2006, ngôi nhà thờ Thánh Gẫm được làm phép và khánh thành bởi Linh mục Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn lúc này đã là Hồng y. Công trình nhà thờ nằm trong một khuôn viên trên 6.000 m². Trong dịp mừng kỷ niệm sinh nhật thứ 200 của Thánh Mátthêu Lê Văn Gẫm, ngày 24/1/2013, tượng đài Thánh Gẫm đã được khánh thành trong khuôn viên nhà thờ. Nhà thờ là một trong mười điểm hành hương Năm Thánh 2025 của Tổng giáo phận TPHCM.
(Trích Wikipedia)
Vị trí của nhà thờ Thánh Gẫm, 2 con rạch Gò Công, Trao Trảo và sông Tắc. Nguồn: Google Maps, xử lý: PHN
Bên hông nhà thờ là con rạch Gò Công, phía bên kia rạch là vị trí nhà thờ ngày xưa. Ảnh: Phạm Hoài Nhân
Nhà thờ mang kiến trúc truyền thống Việt Nam pha lẫn hiện đại, toàn khối Thánh đường nằm trên một bục nền cao, với không ảnh toàn bộ nhà thờ là hình thập giá, với toàn bộ mái lợp ngói đúc đỏ, lớp trên và dưới, tạo nên thập giá có nét viền nhỏ bao bọc xung quanh. Trên Cung Thánh, trực diện là bức phù điêu mô tả con thuyền giáo hội đang lênh đênh trên sóng, trên thuyền có bảy nhân vật, gồm: Chúa Giêsu đang hướng tay chỉ về Chúa Cha, kế bên là Thánh Gẫm, còn lại là linh mục, giáo dân nam nữ. Ngoài gian Cung Thánh ra, quanh tường có 15 bức phù điêu diễn tả hành trình cuộc tử nạn và phục sinh của Chúa Giêsu. Nhìn bên hông dọc theo chiều dài, thánh đường được cách điệu hình ảnh con thuyền với ý nghĩa mọi tín hữu ở trong thuyền, có Chúa hiện diện, đều được bình an.
(Trích Wikipedia)
Nhà thờ Thánh Gẫm. Ảnh: Phạm Hoài Nhân
Cung thánh nhà thờ Thánh Gẫm. Ảnh: Wikipedia
Thánh Matthêu Lê Văn Gẫm sinh năm 1813 tại họ đạo Tắt, thuộc làng Long Đại, Gò Công, Biên Hòa xưa. Thuở nhỏ ông từng vào Chủng viện Lái Thiêu để tu học, nhưng vì là con trưởng trong gia đình đông con nên phải trở về phụ giúp cha mẹ.
Năm 1833, ông lập gia đình tại vùng Bà Rịa, làm nghề buôn bán đường sông. Nhờ thông thạo sông biển, ông thường giúp các linh mục và thừa sai di chuyển giữa Việt Nam với Singapore, Penang (Malaysia).
Trong thời kỳ cấm đạo dưới triều vua Thiệu Trị, ông nhận nhiệm vụ bí mật đưa Giám mục Lefèbvre (Đức cha Nghĩa) từ Singapore về Việt Nam. Trên đường đi, ông bị bắt tại vùng cửa biển Cần Giờ năm 1846. Dù bị tra khảo và ép bỏ đạo, ông kiên quyết từ chối.
Ngày 11/5/1847, ông bị xử trảm tại pháp trường Chợ Đũi (Sài Gòn), hưởng dương 34 tuổi. Ông được phong Hiển thánh ngày 19/6/1988 bởi Pope John Paul II cùng với 116 vị tử đạo Việt Nam khác.
Điều đặc biệt ở thánh Lê Văn Gẫm là ngài không phải linh mục hay tu sĩ mà là một giáo dân, người chồng, người cha và thương gia, được tôn kính vì lòng trung thành với đức tin và sự can đảm trước cái chết.
(Tổng hợp và tóm tắt từ nhiều nguồn tư liệu công giáo)
Tượng đài Thánh Gẫm, với hình tượng con tàu, ngọn hải đăng và hình ảnh 116 vị thánh tử đạo cùng được phong thánh với ngài vào ngày 19/6/1988
Một điều thú vị là ngoài tượng đài Thánh Gẫm ở nhà thờ Thánh Gẫm, ta còn thấy tượng đài Thánh Gẫm rất trang nghiêm ở ngay trước nhà thờ Huyện Sĩ. Sở dĩ có điều này là do nhà thờ Huyện Sĩ được xây dựng ở gần nơi Thánh Gẫm bị hành hình.
Một chi tiết nữa, nhà thờ Huyện Sĩ do ông huyện Sĩ (tức Lê Phát Đạt, tên thật là Lê Nhứt Sĩ) - ông ngoại của Nam Phương hoàng hậu - bỏ tiền ra xây dựng. Do cả hai người đều họ Lê nên nhiều tài liệu khẳng định: Lê Nhứt Sĩ nguyên là cháu chắt của Matthêu Lê văn Gẫm. Điều này cũng có nghĩa là Hoàng hậu Nam Phương là cháu chắt của Thánh Gẫm.
Tượng Thánh Mathieu Lê văn Gẫm ở nhà thờ Huyện Sĩ. Ảnh: Wikipedia
Trong sách Theo dấu Nam Phương Hoàng hậu và vua Bảo Đại, tác già Nguyễn thị Thanh Thúy cho biết đã cất công tìm hiểu và xác định giữa Huyện Sĩ và Thánh Gẫm hoàn toàn không có họ hàng gì hết. Ngược lại, cũng theo sách trên, tác giả cho biết giữa ông Nguyễn Hữu Hào - cha của Nam Phương hoàng hậu - và Thánh Lê văn Gẫm lại có quan hệ họ hàng như sau:
Tại vùng đất nay là giáo xứ Thánh Gẫm, tác giả đã thu thập được hai cây gia phả vẽ trên những tờ giấy lớn ghi tên ông tổ dòng họ với hậu duệ của 12 người con, anh chị em của bà Nguyễn thị Nhiệm, thân mẫu Thánh Gẫm, cùng với con cháu của 6 người em của Thánh Gẫm, tổng cộng 7 thế hệ. Gia đình ông Huyện Sĩ Lê Phát Đạt không hề có tên trong cả 2 bảng gia phả này, vậy ông không có quan hệ họ hàng gì với Mathieu Lê văn Gẫm.
Theo hai bảng gia phả đó thì bà Tám, em bà Nguyễn thị Nhiệm (mẹ của Thánh Gẫm) là mẹ ông Nguyễn văn Cường. Và ông Cường chính là cha của ông Nguyễn Hữu Hào, thân sinh của Nam Phương Hoàng hậu. Đó là mối quan hệ gia đình giữa hoàng hậu Nam Phương với Thánh Gẫm.
Theo Theo dấu Nam Phương Hoàng hậu và vua Bảo Đại. Nguyễn thị Thanh Thúy
Phạm Hoài Nhân
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét