Phượng tím

Ở Việt Nam, phượng tím là loài hoa hiếm. Dường như người ta chỉ tìm thấy nó ở Đà Lạt. 

Phượng tím ở khách sạn Le Petit Paris, Đà Lạt. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Phượng tím ở ga Đà Lạt. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Thế nhưng ờ Úc, phượng tím là loài hoa vô cùng phổ biến. Hoa phượng tím có tên tiếng Anh là Jacaranda, tên khoa học: Jacaranda mimosifolia. Cứ vào mùa hoa nở, những tán phượng tím khổng lồ lại nhuộm thẫm cả bầu trời, tạo nên một cảnh sắc lãng mạn. Sống ở Sydney, thỉnh thoảng Tường Nhân lại gởi cho xem hình ảnh phượng tím nở đầy trên đường đi làm về.

Phượng tím ở Sydney. Ảnh: Phạm Tường Nhân

Mà đó chỉ là những hình ảnh tay ngang chụp hàng ngày trên đường đi làm thôi, chớ chưa phải là hình ảnh của các tay săn ảnh. Coi trên mạng sẽ thấy những hình ảnh phượng tím ở nước Úc đẹp mê hồn luôn.

Phượng tím ở Úc. Ảnh: Star Travel, Vietravel

Jacaranda có nguồn gốc từ Nam Mỹ, nhưng lại sinh trưởng cực kỳ hợp thổ nhưỡng và trở thành một biểu tượng không chính thức của mùa xuân nước Úc.

Tại Úc, phượng tím nở rộ vào tháng 10 và tháng 11, đỉnh điểm là giữa tháng 11, tức là giữa mùa xuân ở Nam bán cầu (ở Việt Nam phượng tím nở hoa khoảng tháng 3 - tháng 4, tức mùa xuân Bắc bán cầu). Ở Úc, phượng tím không chỉ là cây trồng điểm xuyết mà là cây đại thụ đô thị. Chúng được trồng thành từng hàng dài dọc các con phố, trong công viên, và phủ bóng quanh các ngôi nhà gạch đỏ cổ kính. Khi hoa nở, lá cây rụng gần hết, chỉ còn lại một vòm hoa tím biếc đặc quánh. Khi hoa rụng, chúng tạo thành những chiếc "thảm lụa tím" phủ kín các lối đi và mui xe ô tô.

So sánh phượng tím ở Úc với phượng tím ở Đà Lạt, ta thấy phượng tím ở Đà Lạt... nhạt nhòa hơn nhiều. Mà thôi, có là tốt rồi, sắc tím nhẹ nhàng, man mác buồn cũng hay mà.

Có một điều khiến nhiều người thắc mắc: 

Hoa phượng tím với hoa phượng vỹ hổng giống nhau chút nào hết (xem hình), hoa phượng là biểu tượng của mùa hè nhưng phượng tím lại nở vào mùa xuân. Vậy tại sao phượng tím được gọi là phượng?

Hoa phượng tím

Hoa phượng đỏ

Hay là xét theo bảng phân loại thực vật, hai loại này có cùng chi hay cùng họ? Điều này lại càng không!

Phượng đỏ Việt Nam (phượng vĩ) thuộc họ Đậu (Fabaceae). Cấu trúc hoa của phượng đỏ có 5 cánh xòe rộng, trong đó có một cánh mang họa tiết đốm cam/trắng đặc trưng. Quả của cây phượng đỏ là loại quả đậu dài, dẹt, khi già hóa gỗ.

Phượng tím (Jacaranda) thuộc họ Chùm ớt (Bignoniaceae). Hoa Jacaranda có hình chuông dài mọc thành từng chùm rủ xuống chứ không xòe cánh như phượng đỏ. Quả của nó có hình tròn dẹt như chiếc bánh xe nhỏ.

Thứ duy nhất khiến cho ai đó đặt tên phượng tím là phượng chính là bộ lá. Cả hai cây đều có kiểu lá phức lông chim kép hai lần, nhìn những chiếc lá nhỏ li ti xếp đối xứng nhau trông rất giống lông chim phượng hoàng. Khi mang Jacaranda về trồng, người ta thấy lá của nó giống hệt lá cây phượng vĩ sẵn có ở Việt Nam, nhưng hoa lại màu tím, nên đặt tên là Phượng tím để dễ hình dung.

Lá và hoa phượng tím (Jaraconda)

Tui qua thăm Tường Nhân ở Sydney vào tháng Tư. Hai cha con đi bộ dọc theo một con đường rợp bóng cây. Tường Nhân chỉ:

• Cây phượng tím nè ba!

Tui ngước nhìn theo tay nó chỉ. Là một hàng cây cổ thụ lá xanh. Đâu có thấy hoa phượng tím nào!

• Phượng tím đâu?

• Mình đang đi dưới hàng cây phượng tím. Có điều bây giờ đang là mùa thu nên không có bông hoa phượng tím nào hết!

Ừ, mấy ngày nay qua Úc tìm ngắm những bông hoa tiêu biểu của nước Úc. Nào đỗ quyên, thanh anh, crepe myrtle, và bây giờ là phượng tím. Toàn trớt quớt không hà!

Phạm Hoài Nhân

Thêm

Ngày 30/3/2023, Bưu điện Việt Nam có phát hành bộ tem chủ đề Phượng tím, gồm 1 tem, 1 block với giá mặt 4.000đ và 15.000đ.

FDC bộ tem Phượng tím 

Thông tin chi tiết của Công ty Tem Việt Nam về bộ tem này như sau:

Phượng tím Thuộc họ Chùm ớt (Bignoniaceae), là một loài cây gỗ lớn (cao 10–15 m), tán lá tỏa rộng (7–10 m) nhưng cành lá thưa, lá phức bao gồm hai lần lá kép, nên khi không có hoa cây trông tương tự phượng vĩ, nhưng vào mùa nở hoa thì trổ nhiều hoa hơn. Hoa hình ống dài 4–5 cm, từng chùm màu tím, hình chuông, cánh hoa mềm mại, dễ bị dập nát, không hề giống hoa phượng. Mùa hoa nở kéo dài khá lâu, có thể đến 4–6 tháng.

Màu tím mộng mơ của phượng tím còn có ý nghĩa tuyệt vời về phong thủy. Đó là sắc màu của tình yêu chung thủy, của hạnh phúc, của tình bạn.

Phượng tím có nguồn gốc từ Nam Mỹ, từ lâu đã được du nhập vào Ấn Độ, Nê-Pal…, thích hợp với khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cây này đã được du nhập vào Đà Lạt từ những năm đầu thập kỷ 1970. …Vài năm gần đây loài cây này được trồng ở một số thành phố lớn như Hà Nội, Hồ Chí Minh, Thái Bình….

Bộ tem gồm 01 mẫu tem, 01 block với giá mặt 4.000đ và 15.000đ

- Khuôn khổ tem: 54 x 37 (mm).
- Khuôn khổ blốc: 105 x 80 (mm).
- Khuôn khổ FDC: 190 x 110 (mm).
Họa sỹ thiết kế: Nguyễn Quang Vinh
Bộ tem được phát hành vào ngày 30/3/2023.