Ông già và biển cả - Thanh toán online và thương mại điện tử (2)

Lão Đại như đã kể trong bài trước là một trường hợp hơi quá đáng (nhưng có thiệt 100% chớ không phải tui bịa ra), số còn lại không đến nỗi dị ứng với thanh toán online và thương mại điện tử như vậy nhưng rất ngại ngùng khi phải tiếp xúc với chúng.

Không có số liệu thống kê chính thức, nhưng theo quan sát của riêng tui với bạn bè đồng trang lứa (trên 65 tuổi) thì ít nhất là 70 - 80% trong số họ không mặn mà hoặc không biết dùng thương mại điện tử. Theo tui có 3 lý do dẫn đến tình trạng này: không quen, không thích và sợ.

Ảnh minh họa tạo bởi Gemini

Không quen: Đối với những người đã quen mua sắm và thanh toán bằng tiền mặt cả đời như người già, thanh toán không chỉ là trả tiền, nó là giao tiếp. Việc ra kho bạc hay ngân hàng rút lương hưu, ghé hàng quen mua tờ báo hay bó rau là một nghi thức xã hội. Ở đó có sự hỏi thăm, có sự nhận diện quen thuộc. Khi xài app, mọi thứ trở nên lạnh lùng và máy móc. Đối với nhiều người ở lứa tuổi này, sự tiện lợi của công nghệ không bù đắp được sự thiếu hụt trong giao tiếp người với người.

Không thích: Ở tuổi nghỉ ngơi, con người có xu hướng bảo thủ hơn với những thói quen đã giúp họ sống tốt suốt hàng chục năm qua. Họ sẽ hỏi: "Tôi dùng tiền mặt cả đời có sao đâu, tại sao giờ phải làm khó mình bằng cái máy này?".

Khi con cái hướng dẫn, dù có thương con mà làm theo lúc đó, nhưng khi ở một mình, họ lại quay về với cách cũ vì nó mang lại cảm giác an toàn và tự tin.

Đối với mua sắm qua mạng cũng vậy, họ vẫn thích đi tới shop, cửa hàng săm soi lựa chọn từng món đồ, nhìn bằng mắt, sờ bằng tay hơn là nhìn những hình ảnh hàng hóa qua màn hình.

Sợ: Ở đây là nỗi sợ Mất quyền kiểm soát. Với tiền mặt, một người có thể sờ, nắm và cất kỹ trong túi. Với thanh toán điện tử, tiền chỉ là những con số trên màn hình.
"Lỡ bấm nhầm một nút là mất sạch tiền" là nỗi lo thường trực. Sự thiếu trực quan của công nghệ khiến họ cảm thấy mình không còn làm chủ tài sản của mình nữa.

Ngoài ra, với người già, trí nhớ kém và tiếp thu chậm thì những khái niệm như OTP, mật khẩu 6 số, quét khuôn mặt... vốn để bảo vệ người dùng, đối với họ đó là  những thứ đáng sợ vì quá rắc rối và dễ quên.

Đối với những người già cả đời quen dùng điện thoại hữu tuyến thì giờ đây việc mua sắm, thanh toán bằng chiếc điện thoại trong lòng bàn tay là một cú sốc không hề nhỏ. Ảnh minh họa: PHN

Điều nghịch lý là đối với những người già mà trước đây có trình độ càng cao, càng giữ trọng trách thì bây giờ lại càng sợ và không thích ứng dụng công nghệ mới. Vì tuổi tác không cho phép họ tiếp cận cái mới nhanh (và chắc) như lớp trẻ, nhưng họ tự ái không muốn bộc lộ điều đó ra nên cố né tránh việc dùng công nghệ mới. Bi kịch là càng né tránh càng không biết sử dụng và tự tách mình ra khỏi dòng chảy thời đại.

Phạm Hoài Nhân