Các ứng dụng cung cấp dịch vụ tin nhắn, cuộc gọi thoại/video dựa trên nền tảng mạng Internet chứ không thông qua hạ tầng mạng viễn thông truyền thống (như SMS hay cuộc gọi SIM thông thường) được gọi chung là ứng dụng OTT (Over-The-Top application). Ấy là ta dùng đúng thuật ngữ chuyên môn để gọi cho đúng và ngắn gọn thôi, chớ mấy ông già (và không chỉ ông già) chỉ dùng các ứng dụng ấy thôi chớ không hề biết cái tên OTT của nó.
Cho đến nay, Zalo là ứng dụng OTT được dùng phổ biến nhất tại Việt Nam
Dễ hiểu vì sao các OTT được dùng nhiều, vì nhu cầu liên lạc của mọi người rất lớn. mà qua OTT tiền cước phí là bằng 0 so với cước điện thoại.
Dựa trên các báo cáo về hạ tầng số và hành vi tiêu dùng tại Việt Nam, người cao tuổi (trên 65 tuổi) chia thành 2 nhóm rõ rệt:
Nhóm dùng điện thoại thông minh (Smartphone) để nhắn tin/gọi app: Chiếm khoảng 60% – 65%, phần lớn tập trung ở khu vực đô thị.
Nhóm chỉ biết dùng điện thoại truyền thống: Chiếm khoảng 35% – 40%. Nhóm này rơi vào các cụ trên 75 tuổi, người ở vùng sâu vùng xa, người có thị lực quá kém hoặc tay run rẩy không thao tác được trên màn hình cảm ứng, hoặc những người từ chối tiếp cận công nghệ. Họ chỉ nghe/gọi và nhận tin nhắn SMS thông thường.
Người già dùng app OTT nào nhiều nhất?
Zalo thống trị tuyệt đối, chiếm khoảng 85% – 90% lượng người già dùng app. Zalo gần như là ứng dụng bắt buộc phải có. Con cháu cài sẵn cho ông bà, tổ dân phố/hội cao tuổi lập nhóm chat trên Zalo, bác sĩ dặn tái khám qua Zalo...
Facebook Messenger chiếm khoảng 30% – 40%, thường đi kèm với việc người già lướt Facebook. Họ dùng Messenger chủ yếu để gọi cho bạn bè cũ, họ hàng xa hoặc con cháu đang ở nước ngoài.
FaceTime & iMessage của Apple chiếm khoảng 30 - 40% như Facebook Messenger, chủ yếu là ở người dùng iPhone.
Viber, WhatsApp, Telegram chiếm tỷ lệ rất nhỏ, khoảng 5% – 10%.
WhatsApp, Viber và Telegram là những ứng dụng OTT rất thông dụng ở nước ngoài nhưng ít được sử dụng ở Việt Nam, người già ở Việt Nam hầu như không biết tới chúng.
Người già có làm chủ được các ứng dụng này không?
Tui nghĩ là KHÔNG. Nhiều bạn già đồng trang lứa với tui thừa nhận rằng họ chỉ biết dùng Zalo, Messenger, FaceID cho việc nghe, gọi hoặc video chat. Mặc dù sử dụng Zalo hay Messenger hằng ngày, nhưng sự tương tác của người già mang tính học vẹt theo thói quen chứ không nắm bản chất kỹ thuật (mà theo chính họ thì đâu cần nắm bản chất kỹ thuật làm gì!).
Những việc phức tạp như: Quản lý dung lượng bộ nhớ (dẫn đến việc Zalo bị đầy bộ nhớ, không nhận được tin nhắn mà không biết xử lý), cài đặt quyền riêng tư, chặn người lạ, đổi mật khẩu, sao lưu tin nhắn, gởi định vị... đã có con cái làm dùm.
Vì không làm chủ được ứng dụng, các ông già tự mình gây ra các sự cố kỹ thuật dở khóc dở cười.
Cái vụ ấn nhầm nút hình như xảy ra khá thường xuyên với các Lão Đại bạn tui. Thỉnh thoảng mấy ổng lại vô tình bấm "Xóa cuộc trò chuyện", "Rời khỏi nhóm"... rồi la lên Mới nói chuyện đó mà mà tự nhiên đâu mất tiêu hết rồi? và lính quính nhờ con cháu sửa giúp.
Cũng có khi sau khi gọi video, nhiều Lão Đại không biết hoặc quên tắt máy/kết thúc cuộc gọi, vẫn để điện thoại quay vào cảnh sinh hoạt riêng tư trong nhà, vui dễ sợ luôn!
Zalo vừa cập nhật một số tính năng AI, tăng khả năng tiếp cận cho người già
Còn chuyện lừa đảo thì... thử hỏi có con mồi nào ngon lành hơn mấy ông già bà cả có xài Zalo/Facebook mà lơ ngơ không biết gì về công nghệ chớ?
Kẻ gian hack tài khoản Facebook/Zalo của con cháu, hoặc tạo tài khoản giả giống y chang, sau đó gọi video vài giây (dùng AI giả khuôn mặt, giả giọng nói bị đứt đoạn) rồi nhắn tin: "Con đang cần tiền gấp để đóng tiền viện phí/đặt cọc đất, bố/mẹ chuyển gấp vào tài khoản này giúp con". Rất nhiều cụ do thương con đã vội vã ra ngân hàng chuyển sạch tiền tiết kiệm.
Cũng có khi chúng mạo danh công an, bưu điện, cơ quan nhà nước, dùng Zalo gọi điện cho người già dọa dẫm "Tài khoản của bác liên quan đến đường dây rửa tiền", "Có bưu phẩm chứa chất cấm"... dụ dỗ chuyển tiền giải trình.
Hoặc là gửi liên kết độc hại và nhắn tin trúng thưởng quà Tết, thưởng hưu trí, yêu cầu các cụ nhấp vào link để điền số tài khoản ngân hàng/mã OTP. Nhấp vô là... xong phim!
Người già là miếng mồi ngon cho bọn lừa đảo qua mạng. Ảnh minh họa tạo bởi Gemini
Khoảng cách văn hóa ứng xử số
Có một điều tui muốn nói thêm trong việc các ông bà già sử dụng OTT, đó là Văn hóa ứng xử số.
- "Đã xem" nhưng không thèm trả lời: Con cháu, bạn bè nhắn tin trao đổi, rõ ràng app báo "Đã xem" (Seen) nhưng vài ngày sau vẫn không thấy ông bà già phản hồi. Hoặc ngược lại, sau khi nhắn xong một câu, ổng coi như xong việc và mất hút, không có câu chào hay biểu thị kết thúc cuộc trò chuyện. Ơ hơ, các ông bà già không biết rằng đó là hành động bất lịch sự, xem thường người trò chuyện. Và nếu thường như vậy là... dễ xa nhau lắm!
- Video call bất chấp không gian và thời gian: nhiều ông bà già có thói quen khi gọi là video call thay vì voice chat, đã vậy lại gọi bất cứ lúc nào không cần biết đối phương đang giờ làm việc, đang ngủ, đang ngồi trong... cầu tiêu hay nhà tắm! Có người còn không phân biệt được giữa Gọi thoại và Gọi video, họ chỉ nghĩ đơn giản bấm nút là nghe/nói, hoàn toàn không ý thức được việc camera đang truyền trực tiếp hình ảnh cá nhân và không gian xung quanh đi xa.
- "Dội bom" những hình ảnh, lời chúc sáo rỗng, những thông tin nhảm nhí: Nếu bạn là thành viên của những nhóm trên Zalo, Messenger tui chắc rằng bạn thường xuyên nhận các bức ảnh thiệp hoa lá cành kèm chữ: "Chúc ngày mới an lành", "Chủ nhật vui vẻ",... Đa phần những thiệp ấy của các ông bà già. Họ rảnh, và họ nghĩ những tin nhắn ảnh và lời chúc ấy làm bạn vui chớ có dè đâu bạn đang chờ tin nhắn của người yêu, hoặc tin nhắn tiền về tài khoản, mở máy lên thấy câu chúc vô duyên, sáo rỗng làm bạn bắt quạu. Tương tự như vậy, là những thông tin nhảm nhí, những tuyên truyền bất hảo (mà người già nghĩ là hay) được gởi đến bạn, làm mất công và mất thời giờ xem và xóa.
Bạn có thường nhận được những tin nhắn chúc mừng như vầy không?
- Không biết dùng (hoặc dùng sai) các biểu cảm (Icon/Emoji): Thí dụ: Nhận tin buồn nhà người ta có tang sự nhưng lại thả biểu tượng icon "cười chảy nước mắt" (vì tưởng đó là icon đang khóc), hoặc nhắn tin nghiêm túc nhưng lại chèn hàng loạt icon ngộ nghĩnh không liên quan.
Dù sao đi nữa thì những ứng dụng OTP cũng là cầu nối quan trọng giúp người già tiếp cận nhiều hơn với Internet, từ đó làm quen thêm các ứng dụng khác. Giúp các ông bà già sử dụng chúng ngày càng thành thạo hơn là điều tốt, còn nếu không được thì cứ coi như... sống chung với lũ cũng được mà!
Phạm Hoài Nhân
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét